Trả lời nhanh
Bảy mảng kiến tạo lớn gồm: Âu – Á, Phi, Ấn Độ – Ôxtrâylia, Nam Cực, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Thái Bình Dương. Phương án “không phải là mảng kiến tạo” là tên không nằm trong danh sách này, thường gặp nhất là “mảng Đại Tây Dương”, “mảng Ấn Độ Dương” hay “mảng Bắc Băng Dương”. Đại dương chỉ là vùng nước, không phải tên một mảng.
Hiểu đúng “mảng kiến tạo” trước khi chọn đáp án
Thạch quyển (lớp vỏ Trái Đất cùng phần trên cùng của manti) không liền một khối mà bị nứt vỡ thành nhiều mảng cứng. Mỗi mảng ấy gọi là một mảng kiến tạo. Các mảng nằm trên lớp manti quánh dẻo nên luôn di chuyển rất chậm, chỉ vài cm mỗi năm.
Một mảng có thể chứa cả lục địa lẫn đáy đại dương. Vì vậy tên mảng không đồng nghĩa với tên một đại dương hay một châu lục. Đây chính là chỗ đề bài hay “đánh lừa” học sinh.
Danh sách 7 mảng kiến tạo lớn
| STT | Tên mảng | Ghi chú dễ nhớ |
|---|---|---|
| 1 | Mảng Âu – Á | Mang theo phần lớn châu Âu và châu Á, trong đó có Việt Nam |
| 2 | Mảng Phi | Gồm châu Phi và một phần đáy đại dương quanh nó |
| 3 | Mảng Ấn Độ – Ôxtrâylia | Gộp bán đảo Ấn Độ và châu Đại Dương (Ôxtrâylia) |
| 4 | Mảng Nam Cực | Nằm quanh cực Nam |
| 5 | Mảng Bắc Mỹ | Phần lớn Bắc Mỹ và một phần Bắc Đại Tây Dương |
| 6 | Mảng Nam Mỹ | Nam Mỹ và một phần Nam Đại Tây Dương |
| 7 | Mảng Thái Bình Dương | Mảng lớn nhất, hầu hết là đáy đại dương |
Ngoài ra còn nhiều mảng nhỏ hơn như Nazca, Philippin, Cô-cốt, Ả Rập… Nếu đề hỏi “các mảng lớn” thì các mảng nhỏ này cũng không nằm trong đáp án đúng.
Cách loại trừ phương án khi gặp câu “không phải là”
- Bước 1: Gạch tên từng phương án đối chiếu với bảng 7 mảng ở trên.
- Bước 2: Phương án nào không khớp với bất kỳ mảng nào thì đó là đáp án của câu “không phải”.
- Bước 3: Soát lại xem đề hỏi “mảng lớn” hay “mọi mảng” để không loại nhầm Nazca, Philippin…
Vì sao “Đại Tây Dương” không phải là mảng? Giữa đại dương này có sống núi ngầm, đó là nơi hai mảng (Bắc Mỹ – Âu – Á và Nam Mỹ – Phi) tách xa nhau. Như vậy Đại Tây Dương nằm trên ít nhất bốn mảng khác nhau, nó không tự thành một mảng.
Tương tự, Ấn Độ Dương nằm trên nhiều mảng (Phi, Ấn Độ – Ôxtrâylia, Nam Cực…), còn Bắc Băng Dương chủ yếu nằm trên mảng Bắc Mỹ và Âu – Á.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “Ấn Độ Dương” với “Ấn Độ – Ôxtrâylia”: tên đúng của mảng có chữ “Ôxtrâylia”, không phải tên đại dương.
- Cho rằng cái gì mang tên đại dương cũng không phải mảng: Thái Bình Dương là ngoại lệ vì nó đúng là tên một mảng lớn.
- Nhầm mảng với châu lục: mảng Âu – Á gộp hai châu, còn Ấn Độ – Ôxtrâylia gộp bán đảo Ấn Độ với Ôxtrâylia.
Mẹo nhớ: trong 7 mảng chỉ có duy nhất một cái tên đại dương là Thái Bình Dương. Thấy “Đại Tây Dương”, “Ấn Độ Dương”, “Bắc Băng Dương” trong câu hỏi “không phải” thì rất có khả năng đó là đáp án.
Vì sao cần biết về các mảng kiến tạo?
Ranh giới giữa các mảng là nơi hoạt động địa chất mạnh. Khi hai mảng tách xa nhau, magma trồi lên tạo sống núi ngầm. Khi chúng xô vào nhau, có thể sinh ra dãy núi uốn nếp (như Himalaya) hoặc hút chìm tạo rãnh sâu, núi lửa và động đất. Vành đai lửa Thái Bình Dương hình thành chính từ ranh giới của mảng Thái Bình Dương với các mảng xung quanh. Việt Nam nằm ở rìa đông nam mảng Âu – Á.
Bài luyện tập có đáp án
- Trong các tên sau, tên nào không phải mảng kiến tạo lớn: Nam Cực, Phi, Bắc Băng Dương, Nam Mỹ?
Đáp án: Bắc Băng Dương, vì đó là tên đại dương, không nằm trong 7 mảng lớn. - Điền vào chỗ trống: Mảng lớn nhất, chủ yếu là đáy đại dương, là mảng ______.
Đáp án: Thái Bình Dương. - Đúng hay sai: “Mảng Đại Tây Dương là một trong 7 mảng kiến tạo lớn.”
Đáp án: Sai. Đại Tây Dương nằm trên nhiều mảng, giữa nó là ranh giới tách giãn.
Lưu ý: nếu đề của em có sẵn bốn phương án cụ thể, hãy đối chiếu từng phương án với bảng 7 mảng. Phương án nào không có trong bảng chính là đáp án.
Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu mảng kiến tạo lớn?
Theo chương trình Địa lí phổ thông, có 7 mảng lớn: Âu – Á, Phi, Ấn Độ – Ôxtrâylia, Nam Cực, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Thái Bình Dương. Ngoài ra còn các mảng nhỏ hơn.
Đại Tây Dương có phải là một mảng kiến tạo không?
Không. Đại Tây Dương là vùng nước nằm trên nhiều mảng, giữa đại dương có sống núi ngầm là ranh giới tách giãn của các mảng.
Thái Bình Dương có phải mảng kiến tạo không?
Có. Mảng Thái Bình Dương là mảng lớn nhất và là tên đại dương duy nhất trùng với tên một trong 7 mảng lớn.
Việt Nam nằm trên mảng kiến tạo nào?
Việt Nam nằm ở rìa đông nam của mảng Âu – Á.