Trả lời nhanh
Mạch điện tử điều khiển là mạch điện tử nhận tín hiệu đầu vào (từ nút bấm, cảm biến, bộ định thời…), xử lí rồi đưa tín hiệu ra để đóng – cắt hoặc điều chỉnh hoạt động của thiết bị điện, điện tử. Công dụng điển hình tập trung ở ba việc: bật – tắt thiết bị, điều chỉnh thông số làm việc và điều khiển tự động theo tín hiệu cảm biến.
Về câu hỏi “có mấy công dụng điển hình”
Đề trắc nghiệm này cho bốn phương án là 1, 2, 3 và 4. Cách đếm số công dụng điển hình có thể khác nhau tuỳ sách giáo khoa và cách gom nhóm của từng tác giả. Vì vậy em nên mở bài “Mạch điện tử điều khiển” trong sách mình đang học, tìm đoạn liệt kê công dụng và đếm theo đúng sách.
Trong bài này, để dễ nhớ, ta gom công dụng thành ba nhóm lớn như bảng dưới. Em dùng bảng làm “bản đồ ý”, còn con số cuối cùng phải khớp với sách của em.
| Nhóm công dụng | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đóng – cắt thiết bị | Bật hoặc tắt tải khi có tín hiệu điều khiển | Công tắc cảm ứng bật đèn cầu thang |
| Điều chỉnh thông số | Thay đổi tốc độ, độ sáng, nhiệt độ, âm lượng | Mạch điều chỉnh độ sáng đèn, tốc độ quạt |
| Điều khiển tự động | Tự quyết định hoạt động dựa trên cảm biến hoặc bộ hẹn giờ | Đèn tự sáng khi trời tối, máy bơm tự ngắt khi đầy bể |
Khái niệm mạch điện tử điều khiển
Khác với mạch khuếch đại hay mạch chỉnh lưu có nhiệm vụ biến đổi tín hiệu, mạch điều khiển có nhiệm vụ “ra lệnh” cho thiết bị. Nó giống bộ não nhỏ: nhận thông tin, so sánh với yêu cầu và đưa ra hành động.
Các linh kiện thường dùng gồm điện trở, tụ điện, điốt, tranzito, tirixto, IC khuếch đại thuật toán, vi điều khiển và rơle.
Sơ đồ khối chung
- Khối nhập (đầu vào): nút nhấn, công tắc, cảm biến ánh sáng, nhiệt độ, chuyển động.
- Khối xử lí – điều khiển: so sánh, khuếch đại, tạo xung, quyết định mức điều khiển.
- Khối chấp hành (đầu ra): rơle, tranzito công suất, tirixto… đóng cắt hoặc điều chỉnh công suất cấp cho tải.
- Tải: đèn, động cơ, quạt, còi báo, máy bơm.
Ví dụ minh hoạ
Mạch đèn tự động theo ánh sáng
Quang trở nhận biết trời tối, mạch so sánh đưa tín hiệu cho tranzito mở, rơle đóng và đèn sáng. Khi trời sáng, quang trở giảm điện trở, tranzito khoá và đèn tắt. Mạch vừa đóng cắt vừa tự động hoá.
Mạch điều chỉnh tốc độ quạt
Dùng tirixto hoặc triac thay đổi góc mở trong mỗi chu kì dòng điện xoay chiều, từ đó thay đổi công suất cấp cho động cơ quạt. Đây là ví dụ điều khiển thông số.
Cách làm bài trắc nghiệm dạng “có mấy…”
- Xác định chính xác khái niệm sách đang hỏi: mạch điều khiển, mạch khuếch đại hay mạch nguồn.
- Tìm trong sách đoạn liệt kê (thường đánh số đầu dòng hoặc gạch đầu dòng).
- Đếm số mục, không đếm ví dụ minh hoạ đi kèm.
- Chọn phương án trùng khớp rồi đối chiếu lại với đáp án thầy cô cung cấp.
Lỗi thường gặp
- Nhầm mạch điều khiển với mạch nguồn: mạch nguồn chỉ cấp điện một chiều ổn định, không ra lệnh cho thiết bị.
- Bỏ qua khối chấp hành: tín hiệu sau xử lí thường rất yếu, cần rơle hoặc tranzito công suất mới điều khiển được tải.
- Đếm công dụng theo ví dụ thay vì theo lập luận của sách.
Bài tập tự luyện
- Kể tên ba khối chính của một mạch điện tử điều khiển. Gợi ý: nhập – xử lí – chấp hành.
- Mạch báo động chống trộm phát còi khi cảm biến chuyển động hoạt động thuộc nhóm công dụng nào? Gợi ý: điều khiển tự động, kết hợp đóng – cắt còi.
Câu hỏi thường gặp
Mạch điện tử điều khiển là gì?
Là mạch điện tử nhận tín hiệu vào, xử lí và đưa ra tín hiệu để đóng cắt hoặc điều chỉnh hoạt động của thiết bị điện, điện tử.
Mạch điện tử điều khiển gồm những khối nào?
Thường gồm khối nhập (cảm biến, nút nhấn), khối xử lí – điều khiển, khối chấp hành và tải.
Cho ví dụ về mạch điện tử điều khiển trong đời sống?
Đèn tự bật khi trời tối, mạch điều chỉnh tốc độ quạt, mạch điều khiển máy bơm tự ngắt khi đầy bể, mạch báo động chống trộm.
Câu hỏi hỏi số công dụng điển hình thì chọn thế nào?
Em đối chiếu đoạn liệt kê công dụng trong sách giáo khoa đang học và đếm đúng số mục sách nêu, vì cách gom nhóm có thể khác nhau giữa các sách.