Trả lời nhanh
Lũ quét thường xảy ra ở vùng đồi núi, miền núi có địa hình dốc, nhất là các lưu vực sông suối nhỏ, thung lũng hẹp. Lý do: khi mưa lớn tập trung, nước từ sườn dốc đổ dồn xuống rất nhanh, lại ít được rừng và đất giữ lại, nên lũ lên đột ngột và mang theo nhiều bùn đá.
Lũ quét là gì?
Lũ quét là loại lũ xuất hiện bất ngờ trên các sông suối nhỏ, miền núi. Mực nước lên rất nhanh, thường chỉ trong vài giờ, và rút cũng nhanh. Dòng nước chảy xiết, cuốn theo đất, đá, cây gỗ nên sức tàn phá rất lớn.
Đề bài của bạn có thể có bốn phương án khác nhau. Dù vậy, cách làm luôn giống nhau: chọn phương án nói về miền núi, sườn dốc, thung lũng hẹp ven suối.
Vì sao lũ quét hay xảy ra ở miền núi?
Lũ quét cần đồng thời ba điều kiện sau.
- Địa hình dốc, lưu vực nhỏ: nước mưa tập trung về lòng suối chỉ trong thời gian rất ngắn.
- Mưa lớn, cường độ cao: mưa rào lớn, mưa do bão hoặc áp thấp nhiệt đới đổ xuống trong vài giờ.
- Mặt đệm kém giữ nước: rừng bị chặt phá, đất trơ trọi, đất đã bão hòa nước từ những ngày mưa trước. Khi đó nước gần như chảy hết xuống suối.
Cả ba điều kiện này thường hội tụ ở miền núi, nên đây là nơi lũ quét xảy ra nhiều nhất.
Ở Việt Nam, lũ quét thường gặp ở đâu?
- Trung du và miền núi Bắc Bộ: các tỉnh như Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Sơn La, Lai Châu. Mùa lũ quét thường từ khoảng tháng 6 đến tháng 10.
- Miền núi Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ: phía tây các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam… Ở đây lũ quét thường xuất hiện vào mùa mưa bão, khoảng tháng 9 đến tháng 12.
- Một số vùng núi Tây Nguyên: lũ quét xảy ra khi mưa lớn đổ vào các suối dốc.
Ví dụ gần đây: tháng 9 năm 2024, mưa lớn do hoàn lưu bão số 3 gây lũ quét ở Làng Nủ (Bảo Yên, Lào Cai), thiệt hại rất nặng. Ví dụ này cho thấy các bản làng nằm sát suối, dưới chân núi dốc là nơi rủi ro cao nhất.
Loại trừ các phương án sai
Nếu đề cho các khu vực khác miền núi, bạn có thể loại theo bảng sau.
| Khu vực | Thiên tai chủ yếu | Vì sao không phải lũ quét? |
|---|---|---|
| Đồng bằng châu thổ (sông Hồng, sông Cửu Long) | Lũ sông, ngập úng | Địa hình thấp phẳng, nước dâng chậm và kéo dài nhiều ngày |
| Ven biển | Bão, nước dâng, sóng lớn, xâm nhập mặn | Nguyên nhân chính đến từ biển, không phải nước đổ dồn từ sườn dốc |
| Vùng khô hạn, bán hoang mạc | Hạn hán, sa mạc hóa | Ít mưa, thiếu nước chứ không dư nước |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm lũ quét với lũ sông: lũ sông ở đồng bằng lên chậm, kéo dài nhiều ngày. Lũ quét lên nhanh, rút nhanh và rất bất ngờ.
- Nghĩ chỉ cần có mưa là có lũ quét: thực tế còn cần địa hình dốc và mặt đệm kém giữ nước.
- Quên sạt lở đất: lũ quét thường đi kèm sạt lở đất và dòng bùn đá ở cùng khu vực.
Mẹo nhớ: lũ quét = núi dốc + suối nhỏ + mưa to + rừng yếu. Thấy một cụm từ như vậy trong phương án thì chọn.
Cách phòng tránh
- Theo dõi bản tin dự báo mưa lớn, cảnh báo lũ quét, sạt lở đất.
- Không xây nhà sát suối hoặc dưới chân sườn dốc đã có dấu hiệu nứt, sụt.
- Trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn để giảm tốc độ nước chảy tràn.
- Khi mưa lớn, không qua suối, ngầm tràn. Di chuyển đến nơi cao, an toàn theo hướng dẫn của chính quyền địa phương.
Bài luyện tập
Câu 1. Một bản làng nằm trong thung lũng hẹp, hai bên là sườn núi dốc đã bị phá rừng. Sau trận mưa rất to, rủi ro nào dễ xảy ra nhất: lũ quét hay ngập úng kéo dài?
Đáp án: lũ quét, vì địa hình dốc, thung lũng hẹp, rừng mất nên nước đổ dồn nhanh.
Câu 2. Vì sao đồng bằng sông Cửu Long ít gặp lũ quét?
Đáp án: địa hình rất thấp và bằng phẳng, không có sườn dốc để nước đổ dồn nhanh. Ở đây lũ chủ yếu là lũ sông, dâng chậm và kéo dài.
Câu 3. Nêu một biện pháp lâu dài giúp giảm nguy cơ lũ quét.
Đáp án: trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn, vì rừng giữ nước và làm chậm dòng chảy.
Câu hỏi thường gặp
Lũ quét thường xảy ra ở những khu vực nào?
Lũ quét thường xảy ra ở vùng núi, vùng đồi dốc, các lưu vực sông suối nhỏ và thung lũng hẹp. Ở nước ta, đó là miền núi phía Bắc, miền núi Trung Bộ và một số vùng núi Tây Nguyên.
Lũ quét khác lũ sông ở điểm nào?
Lũ quét lên rất nhanh, rút nhanh, xảy ra ở sông suối nhỏ miền núi và mang theo nhiều bùn đá. Lũ sông dâng chậm hơn, kéo dài nhiều ngày và thường gặp ở hạ lưu, đồng bằng.
Nguyên nhân nào gây ra lũ quét?
Nguyên nhân chính là mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn trên địa hình dốc. Rừng đầu nguồn bị suy giảm và đất đã bão hòa nước làm lũ quét nghiêm trọng hơn.
Lũ quét ở miền Bắc nước ta thường xảy ra vào tháng nào?
Ở miền núi phía Bắc, lũ quét thường xuất hiện trong mùa mưa, khoảng từ tháng 6 đến tháng 10, nhiều khi do bão hoặc áp thấp nhiệt đới gây mưa lớn.