Trả lời nhanh
Kim loại dẻo nhất trong tất cả các kim loại là vàng (Au). Thứ tự độ dẻo thường được nhớ là Au > Ag > Al > Cu > Sn. Vàng dẻo đến mức 1 gam có thể dát thành tấm mỏng rộng khoảng 1 m². Nguyên nhân là mạng tinh thể lập phương tâm diện có nhiều mặt trượt và liên kết kim loại không định hướng.
Phân tích đáp án
Ở dạng câu hỏi trắc nghiệm này, ba phương án gây nhiễu thường là bạc (Ag), nhôm (Al) và đồng (Cu). Cả bốn kim loại đều có tính dẻo tốt, nhưng chỉ vàng đứng đầu bảng. Vì vậy cần nhớ chính xác thứ tự chứ không chỉ nhớ «kim loại nào cũng dẻo».
- Vàng (Au): dẻo nhất, có thể dát thành lá vàng dày cỡ vài chục nanomet hoặc kéo thành sợi rất mảnh mà không gãy.
- Bạc (Ag): dẻo thứ hai, nhưng nổi tiếng hơn ở khả năng dẫn điện và dẫn nhiệt tốt nhất.
- Nhôm (Al): dẻo, nhẹ, dễ dát thành giấy bạc gói thực phẩm.
- Đồng (Cu): dẻo, dễ kéo thành dây dẫn điện nhưng dẻo kém hơn ba kim loại trên.
Vì sao kim loại có tính dẻo?
Trong mạng tinh thể kim loại, các ion dương nằm trong «biển» electron tự do. Khi ta tác dụng lực (đập, kéo), các lớp ion trượt lên nhau nhưng electron tự do vẫn bao quanh nên liên kết không bị phá vỡ. Vì thế kim loại biến dạng mà không vỡ. Ngược lại, tinh thể muối khi bị đập sẽ làm các ion cùng dấu đối diện nhau và đẩy nhau nên vỡ vụn.
Vàng, bạc, đồng, nhôm đều có mạng lập phương tâm diện. Cấu trúc này xếp khít và có nhiều mặt phẳng trượt thuận lợi nên độ dẻo cao. Các kim loại mạng khác, ví dụ crom hoặc wolfram, cứng và giòn hơn.
Bảng các kim loại «nhất» hay gặp
| Tính chất | Kim loại |
|---|---|
| Dẻo nhất | Vàng (Au) |
| Dẫn điện, dẫn nhiệt tốt nhất | Bạc (Ag) |
| Cứng nhất | Crom (Cr) |
| Nhiệt độ nóng chảy cao nhất | Wolfram (W) |
| Nhiệt độ nóng chảy thấp nhất, ở thể lỏng | Thủy ngân (Hg) |
| Nhẹ nhất (khối lượng riêng nhỏ nhất) | Liti (Li) |
Dạng «kim loại nào… nhất» rất dễ nhầm lẫn giữa các tính chất. Mẹo là học thuộc theo từng cặp: dẻo – vàng, dẫn điện – bạc, cứng – crom, nóng chảy cao – wolfram, thể lỏng – thủy ngân.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn bạc vì nhớ «bạc dẫn điện nhất» nhưng đề hỏi tính dẻo.
- Chọn đồng hoặc nhôm vì thấy chúng được dùng làm dây, làm vật dụng rất nhiều. Thực tế dùng nhiều không có nghĩa là dẻo nhất.
- Nhầm thứ tự khi sắp xếp: Au > Ag > Al > Cu chứ không phải Au > Ag > Cu > Al.
Luyện tập
- Kim loại nào dẫn điện tốt nhất ở nhiệt độ thường? Đáp án: bạc (Ag).
- Sắp xếp theo chiều tăng dần độ dẻo: Au, Cu, Al, Ag. Đáp án: Cu < Al < Ag < Au.
- Vì sao có thể dát vàng thành lá mỏng mà không gãy? Đáp án: do các lớp ion kim loại trượt lên nhau trong «biển» electron tự do mà liên kết kim loại không bị phá vỡ.
Câu hỏi thường gặp
Kim loại nào dẻo nhất?
Vàng (Au) là kim loại dẻo nhất, sau đó đến bạc (Ag), nhôm (Al) và đồng (Cu).
Kim loại nào dẫn điện tốt nhất?
Bạc (Ag) dẫn điện và dẫn nhiệt tốt nhất, tiếp theo là đồng (Cu), vàng (Au) rồi nhôm (Al).
Vì sao kim loại có tính dẻo còn muối ăn thì giòn?
Trong kim loại, các lớp ion trượt lên nhau mà electron tự do vẫn giữ liên kết. Trong tinh thể muối, ion cùng dấu trượt đến gần nhau sẽ đẩy nhau nên tinh thể vỡ.