Trả lời nhanh
Đáp án cần chọn là phương án nói về đặc điểm của vùng đồng bằng: đất phù sa màu mỡ, địa hình thấp bằng phẳng rộng lớn, trồng lúa nước và dân cư tập trung rất đông. Miền đồi núi nước ta chủ yếu là đất feralit, nhiều khoáng sản, rừng, thuỷ năng và đồng cỏ; nó không phải nơi có đồng bằng phù sa màu mỡ.
Đề bài và cách hiểu câu hỏi
Đây là dạng câu hỏi phủ định: “không phải là nơi có…”. Ba phương án đầu là thế mạnh có thật của miền đồi núi, chỉ một phương án sai. Vì vậy ta không cần nhớ hết, chỉ cần tìm phương án thuộc về đồng bằng.
Lưu ý: tên các phương án gốc có thể khác nhau tuỳ đề. Nếu đề của em có chữ khác, hãy áp dụng bảng phân loại bên dưới để tự đối chiếu từng phương án.
Vì sao đồi núi không phải nơi có đất phù sa màu mỡ?
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ, trong đó núi cao trên 2000 m chỉ khoảng 1%. Đồng bằng chỉ chiếm khoảng 1/4 diện tích, tập trung ở đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và dải đồng bằng ven biển miền Trung.
Đất phù sa hình thành do sông bồi đắp ở vùng thấp, nên là đặc trưng của đồng bằng. Còn ở đồi núi, quá trình feralit hoá diễn ra mạnh trong khí hậu nóng ẩm, đất chua, ít mùn, dễ bị xói mòn khi mất rừng.
Bảng phân loại: đặc điểm của đồi núi và đồng bằng
| Đặc điểm | Khu vực đồi núi | Khu vực đồng bằng |
|---|---|---|
| Đất chủ yếu | Feralit (đỏ vàng, đỏ bazan) | Phù sa, màu mỡ |
| Khoáng sản | Phong phú: than, thiếc, apatit, bôxit… | Ít hơn, chủ yếu vật liệu xây dựng, dầu khí ngoài thềm lục địa |
| Thuỷ năng | Tiềm năng lớn do sông dốc, nhiều thác ghềnh | Hầu như không có |
| Tài nguyên sinh vật | Rừng, đa dạng sinh học cao | Chủ yếu là hệ sinh thái nông nghiệp |
| Nông nghiệp | Cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả, chăn nuôi gia súc lớn | Lúa nước, hoa màu, thuỷ sản |
| Dân cư | Thưa thớt | Tập trung đông đúc |
Thế mạnh thật sự của miền đồi núi (để loại trừ phương án đúng)
- Khoáng sản: than ở Quảng Ninh, apatit ở Lào Cai, bôxit ở Tây Nguyên, thiếc, đồng, chì – kẽm ở miền núi phía Bắc.
- Thuỷ điện: sông Đà có Hoà Bình, Sơn La; Tây Nguyên có Yaly. Sông dốc, lưu lượng lớn là điều kiện thuận lợi.
- Rừng và đa dạng sinh học: thuận lợi cho lâm nghiệp, các vườn quốc gia, khu bảo tồn.
- Nông nghiệp trên đất dốc: chè, cà phê, cao su, cây ăn quả cận nhiệt; đồng cỏ cao nguyên như Mộc Châu phát triển chăn nuôi bò sữa.
- Du lịch: khí hậu mát, cảnh quan núi non, văn hoá các dân tộc (Sa Pa, Đà Lạt…).
Mẹo làm nhanh dạng “không phải là”
- Gạch chân từ phủ định ngay khi đọc đề.
- Gắn từng phương án vào một trong hai nhóm: “đồi núi” hoặc “đồng bằng” (dùng bảng trên).
- Phương án mang nhãn “đồng bằng” chính là đáp án.
- Dấu hiệu nhận biết nhanh: các cụm phù sa, màu mỡ, lúa nước, dân cư đông, địa hình thấp phẳng thường là bẫy dành cho miền đồi núi.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “không phải” với “là”: chọn luôn phương án đúng về đồi núi vì đọc vội.
- Cho rằng đồi núi không có thế mạnh nông nghiệp: thực tế cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi gia súc lớn là thế mạnh nổi bật.
- Quên các đồng bằng nhỏ trong miền núi (thung lũng, cánh đồng giữa núi như Mường Thanh): đây là ngoại lệ nhỏ, đề thi vẫn xét đặc điểm chung cả khu vực.
Bài luyện tập
Câu 1. Trong các đặc điểm: (a) đất feralit chiếm diện tích lớn; (b) có nhiều tiềm năng thuỷ điện; (c) đất phù sa màu mỡ, bằng phẳng; (d) giàu khoáng sản – đặc điểm nào không thuộc miền đồi núi?
Đáp án: (c), vì đó là đặc điểm của đồng bằng.
Câu 2. Vì sao nói đồi núi nước ta thuận lợi để xây dựng các nhà máy thuỷ điện?
Đáp án: Địa hình dốc, sông ngòi có nhiều thác ghềnh, độ chênh cao lớn và lượng nước dồi dào do mưa nhiều nên có thể tận dụng thế năng của nước.
Câu 3. Nêu hai biện pháp sử dụng hợp lí đất ở miền đồi núi.
Đáp án gợi ý: Trồng rừng, làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức để hạn chế xói mòn; ưu tiên cây lâu năm và kết hợp nông – lâm nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Khu vực đồi núi nước ta chiếm bao nhiêu phần diện tích?
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ đất liền, đồng bằng chiếm khoảng 1/4. Núi cao trên 2000 m chỉ khoảng 1%.
Đất chủ yếu ở miền đồi núi nước ta là loại nào?
Là đất feralit hình thành trong điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều, thường chua và nghèo mùn, dễ bị xói mòn khi mất lớp phủ rừng.
Miền đồi núi có thế mạnh gì về kinh tế?
Khoáng sản, thuỷ điện, lâm nghiệp, cây công nghiệp và cây ăn quả, chăn nuôi gia súc lớn và du lịch sinh thái.
Làm sao nhận ra nhanh phương án sai trong câu hỏi dạng không phải là?
Phân loại từng phương án vào nhóm đồi núi hoặc đồng bằng. Phương án nói về phù sa màu mỡ, lúa nước, dân cư đông thường thuộc đồng bằng nên là đáp án sai về đồi núi.