Trả lời nhanh
Trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ di sản văn hóa. Học sinh có trách nhiệm tôn trọng, tự hào và giữ gìn di sản văn hóa: tìm hiểu và giới thiệu di sản của quê hương, đất nước; giữ vệ sinh, không viết vẽ bậy, không làm hư hại di tích, hiện vật; tham gia các hoạt động bảo tồn như lễ hội, học dân ca, trò chơi dân gian; đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở mọi người và báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện hành vi xâm phạm di sản hoặc tìm thấy cổ vật.
Câu hỏi: Học sinh có trách nhiệm như thế nào trong việc bảo vệ di sản văn hóa?
Đây là câu hỏi quen thuộc trong bài học về bảo tồn di sản văn hóa của môn Giáo dục công dân lớp 7. Khi ra dưới dạng trắc nghiệm, câu hỏi thường có các phương án sau:
- A. Việc bảo vệ di sản là của Nhà nước, học sinh chỉ cần học tốt các môn văn hóa.
- B. Tôn trọng, giữ gìn, tìm hiểu, giới thiệu và phát huy giá trị di sản; tuyên truyền và góp phần ngăn chặn hành vi vi phạm.
- C. Được mang hiện vật nhỏ ở di tích về nhà để tự bảo quản.
- D. Chỉ cần đến thăm di tích vào dịp lễ, Tết.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Đáp án đúng là B.
Giải thích đáp án
Vì sao chọn B?
Phương án B nêu đủ ba nhóm việc mà một học sinh làm được: giữ gìn (không làm hư hại, giữ vệ sinh), phát huy (tìm hiểu, giới thiệu, tham gia hoạt động văn hóa truyền thống) và bảo vệ (tuyên truyền, nhắc nhở, báo tin khi có vi phạm). Đây cũng là tinh thần của pháp luật về di sản văn hóa: mọi cá nhân đều có nghĩa vụ tôn trọng, bảo vệ và phát huy giá trị di sản.
Vì sao các phương án khác sai?
- A sai vì bảo vệ di sản là trách nhiệm của toàn xã hội, không riêng Nhà nước; học sinh cũng là một thành viên của cộng đồng.
- C sai vì tự ý lấy hiện vật ở di tích là chiếm đoạt di sản, làm mất giá trị lịch sử của hiện vật, có thể bị xử lí theo pháp luật.
- D sai vì tham quan vào dịp lễ chỉ là một hoạt động nhỏ, chưa thể hiện trách nhiệm giữ gìn, tuyên truyền và bảo vệ di sản.
Những việc làm cụ thể của học sinh
| Nhóm việc | Ví dụ em có thể làm |
|---|---|
| Tìm hiểu, giới thiệu | Đọc sách, xem phim tư liệu về di tích ở địa phương; làm bài thuyết trình, vẽ tranh, viết bài giới thiệu di sản cho bạn bè, du khách |
| Giữ gìn | Không xả rác, không khắc tên lên tường, gốc cây, bia đá; không leo trèo lên hiện vật; tham gia dọn vệ sinh khu di tích |
| Phát huy di sản phi vật thể | Học hát dân ca (quan họ, ví giặm, đờn ca tài tử…), tham gia lễ hội, trò chơi dân gian, giữ phong tục tốt đẹp của gia đình, dòng họ |
| Bảo vệ | Nhắc nhở người có hành vi sai; báo cho thầy cô, chính quyền hoặc công an khi thấy di tích bị phá hoại; khi tìm thấy cổ vật thì báo và giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền |
Kiến thức cần nhớ về di sản văn hóa
Di sản văn hóa là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bài học chia di sản văn hóa thành hai loại:
- Di sản văn hóa vật thể: di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Ví dụ: Quần thể di tích Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Hoàng thành Thăng Long, Vịnh Hạ Long.
- Di sản văn hóa phi vật thể: tiếng nói, chữ viết, ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn, lễ hội, nghề thủ công truyền thống, tập quán xã hội. Ví dụ: Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Hát Xoan Phú Thọ.
Di sản văn hóa giúp mỗi người hiểu cội nguồn dân tộc, nuôi dưỡng lòng tự hào và tình yêu quê hương; đồng thời là nguồn lực phát triển du lịch, kinh tế. Một khi bị phá hủy, nhiều di sản không thể khôi phục nguyên vẹn, vì vậy việc bảo vệ phải bắt đầu từ những hành động nhỏ hằng ngày.
Pháp luật nghiêm cấm các hành vi như chiếm đoạt, làm sai lệch, hủy hoại di sản; đào bới trái phép địa điểm khảo cổ; xây dựng trái phép, lấn chiếm đất của di tích; mua bán, trao đổi trái phép di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia.
Lỗi thường gặp khi trả lời câu hỏi này
- Chỉ kể việc “không xả rác” mà bỏ quên di sản phi vật thể như dân ca, lễ hội, nghề truyền thống.
- Viết chung chung “em sẽ bảo vệ di sản” mà không có ví dụ cụ thể ở địa phương mình.
- Nhầm rằng học sinh còn nhỏ nên không có trách nhiệm, trong khi tuyên truyền, nhắc nhở và báo tin đều là việc học sinh làm được.
Câu hỏi luyện tập có đáp án
Câu 1. Khi đi tham quan, em thấy một bạn dùng bút viết tên lên cột đình. Em nên làm gì?
Đáp án: Nhẹ nhàng nhắc bạn dừng lại, giải thích rằng hành động đó làm hư hại di tích; nếu bạn không nghe thì báo cho thầy cô hoặc ban quản lí di tích.
Câu 2. Hành vi nào sau đây góp phần phát huy di sản văn hóa phi vật thể?
- A. Tham gia câu lạc bộ hát dân ca của trường.
- B. Tự ý mang gạch cổ ở di tích về làm kỉ niệm.
- C. Chụp ảnh nhưng vứt rác tại khu di tích.
- D. Chê bai lễ hội truyền thống là lạc hậu.
Đáp án: A.
Câu 3. Khi đào móng nhà, gia đình bạn Nam phát hiện một chiếc bình gốm cổ. Gia đình nên xử lí thế nào?
Đáp án: Báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan quản lí văn hóa và giao nộp hiện vật, không tự ý bán hay cất giữ.
Câu hỏi thường gặp
Trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ di sản văn hóa là gì?
Tôn trọng, giữ gìn và phát huy di sản; tìm hiểu, giới thiệu di sản; không làm hư hại di tích; tuyên truyền, nhắc nhở và báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm.
Di sản văn hóa gồm những loại nào?
Theo bài học GDCD 7, di sản văn hóa gồm di sản văn hóa vật thể (di tích, danh lam thắng cảnh, cổ vật…) và di sản văn hóa phi vật thể (lễ hội, dân ca, nghề truyền thống…).
Khi phát hiện cổ vật, học sinh nên làm gì?
Báo cho người lớn và chính quyền địa phương, giao nộp cổ vật cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không tự ý mua bán hay giữ lại.
Kể tên một số di sản văn hóa của Việt Nam được UNESCO ghi danh?
Ví dụ di sản vật thể: Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Vịnh Hạ Long; di sản phi vật thể: Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca Quan họ.