Trả lời nhanh
Hồ có nguồn gốc nội sinh gồm hồ kiến tạo (hình thành trong các chỗ trũng do đứt gãy, tách giãn, sụt lún của vỏ Trái Đất) và hồ miệng núi lửa (nước tích tụ trong miệng núi lửa đã tắt). Cả hai đều do lực bên trong Trái Đất tạo nên chỗ trũng chứa nước, nên gọi là nội sinh.
Nguồn gốc nội sinh nghĩa là gì?
Nội lực là lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, như hoạt động của macma, động đất, đứt gãy, nâng lên và hạ xuống của vỏ Trái Đất. Khi nội lực tạo ra một chỗ trũng đủ sâu để nước mưa, nước ngầm hoặc nước sông đổ vào và giữ lại, ta có hồ nguồn gốc nội sinh.
Điểm mấu chốt là: chính nội lực tạo ra “cái bát” chứa nước. Nếu “cái bát” do sông, băng hà, sóng biển, hòa tan đá vôi hay do con người tạo ra thì đó không phải hồ nội sinh.
Các loại hồ nội sinh
1. Hồ kiến tạo
Hình thành ở những vùng vỏ Trái Đất bị đứt gãy, tách giãn hoặc sụt lún, tạo thành các thung lũng, địa hào hay vùng trũng dài và sâu. Nước tích lại thành hồ. Loại hồ này thường có hình dạng kéo dài, hẹp, bờ dốc và rất sâu.
- Hồ Baikal (Nga) – nằm trong vùng tách giãn kiến tạo, là hồ sâu nhất thế giới (hơn 1600 m).
- Hồ Tanganyika (châu Phi) – thuộc hệ thống thung lũng tách giãn Đông Phi, dài và rất sâu.
2. Hồ miệng núi lửa
Sau khi núi lửa ngừng hoạt động, miệng núi lửa (hoặc vùng sụt lún sau phun trào) trở thành chỗ trũng. Nước mưa và nước ngầm tích lại tạo thành hồ, thường có dạng gần tròn, bờ khá dốc.
- Biển Hồ (T’Nưng) ở Pleiku, Gia Lai – hồ nằm trong miệng núi lửa cổ trên Tây Nguyên.
- Hồ Toba (Indonesia) – hình thành trong vùng sụt lún sau vụ phun trào lớn.
Phân biệt hồ nội sinh với hồ ngoại sinh
| Tiêu chí | Hồ nội sinh | Hồ ngoại sinh |
|---|---|---|
| Tác nhân tạo chỗ trũng | Nội lực (đứt gãy, núi lửa…) | Ngoại lực (sông, băng, sóng, nước hòa tan…) |
| Các loại thường gặp | Hồ kiến tạo, hồ miệng núi lửa | Hồ móng ngựa, hồ băng hà, hồ karst, hồ chắn do đất đá lở, hồ ven biển (đầm phá) |
| Hình dạng | Kéo dài, sâu hoặc gần tròn | Đa dạng; hồ móng ngựa cong hình lưỡi liềm |
Ngoài hai nhóm trên còn có hồ nhân tạo như hồ Hòa Bình, hồ Trị An, hồ Dầu Tiếng – do con người xây đập chắn sông.
Vì sao hồ băng hà, hồ móng ngựa không phải hồ nội sinh?
- Hồ móng ngựa: do sông uốn khúc bị cắt dòng, khúc sông cũ bị bỏ lại thành hồ – tác nhân là dòng chảy (ngoại lực).
- Hồ băng hà: băng khoét lõm mặt đất hoặc tích tụ vật liệu chắn dòng – tác nhân là băng (ngoại lực).
- Hồ karst: nước hòa tan đá vôi tạo vùng trũng, sụt lún – tác nhân là nước (ngoại lực).
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Nội sinh = Núi lửa + Nứt gãy” (hồ miệng núi lửa + hồ kiến tạo).
- Lỗi hay gặp 1: cho rằng mọi hồ lớn, sâu đều là nội sinh. Hồ lớn cũng có thể là hồ băng hà (như Ngũ Hồ ở Bắc Mỹ).
- Lỗi hay gặp 2: nhầm hồ nhân tạo với hồ nội sinh vì chúng cũng nằm trong thung lũng sâu; thực tế chỗ trũng ở đây do đập chắn dòng.
Bài luyện tập
- Câu 1. Hồ nào sau đây thuộc nhóm nội sinh: hồ móng ngựa, hồ miệng núi lửa, hồ karst?
Đáp án: hồ miệng núi lửa. - Câu 2. Một hồ dài, hẹp, rất sâu, nằm trong thung lũng tách giãn của vỏ Trái Đất. Hồ này thuộc loại nào?
Đáp án: hồ kiến tạo (nội sinh). - Câu 3. Vì sao hồ Dầu Tiếng không được xếp vào hồ nội sinh?
Đáp án: đây là hồ nhân tạo, chỗ chứa nước hình thành nhờ con người xây đập, không phải do nội lực.
Tóm tắt
Hồ nội sinh = hồ do nội lực tạo chỗ trũng, gồm hồ kiến tạo và hồ miệng núi lửa. Gặp câu hỏi trắc nghiệm, hãy loại ngay các phương án có “móng ngựa”, “băng hà”, “karst”, “nhân tạo” vì đó là nhóm khác.
Câu hỏi thường gặp
Hồ có nguồn gốc nội sinh gồm những loại nào?
Gồm hồ kiến tạo (do đứt gãy, tách giãn, sụt lún vỏ Trái Đất) và hồ miệng núi lửa (nước tích trong miệng núi lửa đã tắt).
Biển Hồ ở Pleiku thuộc loại hồ nào?
Biển Hồ (T'Nưng) được xếp vào hồ miệng núi lửa, tức hồ có nguồn gốc nội sinh.
Hồ móng ngựa có phải hồ nội sinh không?
Không. Hồ móng ngựa là khúc sông cũ bị cắt khỏi dòng chính, do tác động của sông nên thuộc nhóm ngoại sinh.
Hồ nhân tạo thuộc nhóm nào?
Hồ nhân tạo do con người xây đập chắn dòng hoặc đào đắp tạo nên, không thuộc hồ nội sinh hay ngoại sinh tự nhiên.