Trả lời nhanh
Gió mùa mùa đông ở miền Bắc nước ta thổi theo hướng đông bắc, hoạt động từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau và có nguồn gốc từ áp cao Xibia. Nửa đầu mùa đông thời tiết lạnh khô, nửa cuối mùa đông lạnh ẩm với mưa phùn. Vì thế miền Bắc có mùa đông lạnh, có 2 đến 3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18 °C.
Nguồn gốc của gió mùa mùa đông
Vào mùa đông, lục địa châu Á lạnh đi nhanh, hình thành một vùng khí áp cao rất mạnh gọi là áp cao Xibia (Xi-bia). Không khí từ trung tâm áp cao này thổi tỏa ra xung quanh, một nhánh hướng về phía nam và đông nam, đi qua Trung Quốc rồi tràn xuống miền Bắc nước ta dưới tên gió mùa Đông Bắc.
Khối khí này có bản chất lạnh và khô. Khi đi xa, nhờ biến tính qua vùng biển nên tính chất của gió thay đổi theo thời gian trong mùa đông.
Các đặc điểm chính
- Hướng gió: đông bắc.
- Thời gian hoạt động: từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.
- Tính chất: lạnh; nửa đầu mùa (khoảng tháng 11 đến tháng 1) lạnh và khô, nửa sau (khoảng tháng 2 đến tháng 4) lạnh và ẩm, thường có mưa phùn.
- Phạm vi ảnh hưởng: mạnh nhất ở miền Bắc, rồi yếu dần khi đi về phía nam và bị dãy Bạch Mã chắn lại.
- Tác động nhiệt độ: nhiệt độ giảm mạnh, những đợt rét đậm, rét hại có thể kéo dài nhiều ngày.
Vì sao nửa đầu khô, nửa cuối ẩm?
Ở nửa đầu mùa đông, khối khí lạnh từ lục địa tràn thẳng xuống theo đường lục địa, chưa đi qua nhiều biển nên rất khô, trời hanh, hay có sương muối ở vùng núi cao.
Sang nửa sau mùa đông, khối khí di chuyển lệch ra phía đông, đi qua vùng biển phía đông Trung Quốc và vịnh Bắc Bộ trước khi vào nước ta. Nó hút thêm hơi ẩm nên trở thành lạnh ẩm, tạo ra mưa phùn ở đồng bằng và vùng ven biển Bắc Bộ.
So sánh với gió mùa mùa hạ
| Tiêu chí | Gió mùa mùa đông | Gió mùa mùa hạ |
|---|---|---|
| Hướng gió | Đông bắc | Tây nam (và đông nam) |
| Thời gian | Tháng 11 đến tháng 4 | Tháng 5 đến tháng 10 |
| Tính chất | Lạnh, khô rồi lạnh ẩm | Nóng, ẩm, mưa nhiều |
| Nguồn gốc | Áp cao Xibia | Áp cao Bắc Ấn Độ Dương, áp cao cận chí tuyến Nam bán cầu |
Ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất
- Tạo ra mùa đông lạnh ở miền Bắc, thuận lợi để trồng rau, củ vụ đông và cây ôn đới ở vùng núi.
- Rét đậm, rét hại gây thiệt hại cho cây trồng và vật nuôi, như lúa mới cấy hay trâu bò non.
- Mưa phùn làm không khí ẩm, thuận lợi cho sâu bệnh phát triển trên cây trồng.
Mẹo nhớ
- “Đông – Đông Bắc – Xibia”: mùa đông thì gió Đông Bắc, từ áp cao Xibia.
- Nhớ cặp từ “đầu khô, cuối ẩm”.
- Thời gian: tháng 11 đến tháng 4 (6 tháng), đối xứng với gió mùa mùa hạ từ tháng 5 đến tháng 10.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm hướng gió: viết “tây bắc” hoặc “tây nam” cho gió mùa mùa đông.
- Cho rằng cả mùa đông đều lạnh khô, quên nửa cuối mùa có mưa phùn.
- Cho rằng gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng đều cả nước. Thực tế càng vào nam, gió càng yếu.
Bài tập luyện tập
Bài 1. Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ khối khí nào?
Đáp án: từ áp cao Xibia (khối khí lạnh phương Bắc).
Bài 2. Giải thích vì sao ở Hà Nội cuối mùa đông thường có mưa phùn.
Đáp án: vì khối khí lạnh đi qua vùng biển, mang theo hơi ẩm, gặp lạnh ngưng tụ thành hạt nước nhỏ li ti.
Bài 3. Nêu hai ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc đến nông nghiệp miền Bắc.
Đáp án: tạo điều kiện trồng rau vụ đông; nhưng rét đậm, rét hại có thể làm hại cây trồng và vật nuôi.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa mùa đông ở miền Bắc nước ta có đặc điểm gì?
Gió thổi theo hướng đông bắc từ tháng 11 đến tháng 4, tính chất lạnh: khô ở nửa đầu mùa và ẩm, có mưa phùn ở nửa cuối mùa.
Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ đâu?
Gió xuất phát từ áp cao Xibia, một khối khí lạnh hình thành trên lục địa châu Á vào mùa đông.
Vì sao cuối mùa đông miền Bắc có mưa phùn?
Vì khối khí lạnh đi qua vùng biển, hấp thụ hơi ẩm nên khi gặp lạnh sẽ ngưng tụ thành mưa phùn.
Gió mùa Đông Bắc có ảnh hưởng đến cả nước không?
Không. Gió ảnh hưởng mạnh nhất ở miền Bắc và yếu dần khi đi về phía nam, nhất là sau dãy Bạch Mã.