Trả lời nhanh
Feralit là loại đất chính ở Việt Nam vì nước ta nằm trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa (nóng, mưa nhiều) và ba phần tư diện tích là đồi núi, chủ yếu là đồi núi thấp. Nóng ẩm làm đá mẹ phong hóa mạnh, mưa nhiều rửa trôi chất badơ, còn sắt và nhôm tích tụ lại tạo nên màu đỏ vàng đặc trưng của đất feralit.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi quen thuộc trong chương trình Địa lí là: «Feralit là loại đất chính ở Việt Nam vì…». Ở các đề trắc nghiệm, một phương án nhiễu thường gặp là «trong năm có hai mùa». Phương án này chỉ nói được một nét của khí hậu, chưa giải thích được vì sao đất lại có tính chất feralit.
Vì chưa chắc các phương án còn lại của từng đề, bài này giải thích theo bản chất. Em chỉ cần chọn phương án nói được cả hai ý: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa và địa hình đồi núi chiếm ưu thế.
Đất feralit hình thành như thế nào?
Quá trình feralit hóa diễn ra qua các bước sau:
- Nhiệt độ cao, độ ẩm lớn làm đá mẹ bị phong hóa hóa học mạnh, lớp vỏ phong hóa dày.
- Mưa nhiều làm các chất badơ dễ tan (Ca, Mg, K, Na) và silic bị rửa trôi.
- Các oxit sắt, nhôm (Fe2O3, Al2O3) ít tan nên tích tụ lại trong đất.
- Kết quả: đất chua, nghèo mùn và chất dinh dưỡng, có màu đỏ vàng.
Mẹo nhớ: nóng ẩm – mưa rửa trôi – sắt nhôm ở lại – đất đỏ vàng.
Vì sao điều kiện đó lại phổ biến ở nước ta?
- Khí hậu: nằm trong vùng nội chí tuyến, nhiệt độ trung bình năm trên 20°C, lượng mưa lớn (khoảng 1500–2000 mm/năm), độ ẩm không khí cao. Đây là điều kiện lí tưởng của quá trình feralit.
- Địa hình: đồi núi chiếm khoảng ba phần tư diện tích lãnh thổ, trong đó đồi núi thấp chiếm ưu thế. Trên các sườn dốc, nước mưa chảy mạnh nên rửa trôi mạnh.
- Kết quả: đất feralit hình thành trên đá mẹ ở vùng đồi núi thấp và chiếm phần lớn diện tích đất tự nhiên cả nước. Đất phù sa chỉ tập trung ở các đồng bằng.
Loại trừ các ý nhiễu
| Ý thường gặp | Nhận xét |
|---|---|
| «Trong năm có hai mùa (mưa, khô)» | Chỉ là đặc điểm chế độ mưa, không nêu được nhiệt – ẩm cao và vai trò của địa hình. Nhiều nơi trên thế giới cũng có hai mùa nhưng đất không phải feralit. Không đủ để giải thích. |
| «Có nhiều sông ngòi, bồi đắp phù sa» | Giải thích cho đất phù sa ở đồng bằng, không phải feralit. |
| «Đồi núi chiếm ba phần tư diện tích» (đứng một mình) | Đúng nhưng chưa đủ, vì còn thiếu điều kiện nóng ẩm mưa nhiều. |
| «Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, địa hình đồi núi thấp chiếm ưu thế» | Đúng và đầy đủ. Đây là phương án nên chọn. |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đất feralit với đất phù sa. Đất phù sa phì nhiêu, hình thành do sông bồi đắp, tập trung ở đồng bằng.
- Cho rằng feralit là đất tốt, giàu dinh dưỡng. Thực tế đất feralit chua, nghèo mùn, nên cần bón vôi, bón phân hữu cơ và trồng cây phù hợp.
- Chỉ nhớ một nguyên nhân (khí hậu hoặc địa hình). Khi làm bài cần nêu cả hai.
Luyện tập
Câu 1. Chất nào tích tụ lại làm đất feralit có màu đỏ vàng?
Đáp án: các oxit sắt và nhôm (Fe2O3, Al2O3), vì các chất này ít tan nên không bị nước mưa rửa trôi.
Câu 2. Vì sao đất feralit thường chua và nghèo dinh dưỡng?
Đáp án: mưa nhiều rửa trôi các chất badơ (Ca, Mg, K…), nên đất mất chất dinh dưỡng và có phản ứng chua.
Câu 3. Nêu hai biện pháp sử dụng hợp lí đất feralit ở vùng đồi núi.
Đáp án gợi ý: trồng rừng, che phủ đất; làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức; bón vôi và phân hữu cơ để chống xói mòn, cải tạo đất.
Câu hỏi thường gặp
Đất feralit có màu gì và vì sao?
Đất feralit có màu đỏ vàng vì trong quá trình phong hóa, các chất badơ bị rửa trôi còn oxit sắt và oxit nhôm tích tụ lại, tạo màu đỏ, vàng.
Đất feralit tập trung chủ yếu ở đâu?
Đất feralit tập trung chủ yếu ở vùng đồi núi thấp, trung du và các cao nguyên, nơi có địa hình dốc, mưa nhiều và nóng ẩm.
Đất feralit thích hợp trồng cây gì?
Đất này hợp với cây công nghiệp lâu năm như chè, cà phê, cao su, hồ tiêu và với trồng rừng, nếu có biện pháp chống xói mòn, cải tạo đất.
Vì sao «trong năm có hai mùa» không phải là lí do chính?
Hai mùa mưa – khô chỉ nói về nhịp điệu khí hậu. Đất feralit hình thành nhờ nhiệt độ cao, mưa nhiều gây rửa trôi và địa hình đồi núi thấp, nên ý này không đủ để giải thích.