Trả lời nhanh
Độ phì của đất là khả năng cung cấp nước, nhiệt, khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho thực vật sinh trưởng và phát triển. Đây là đặc trưng quan trọng nhất của đất, phân biệt đất với đá: đá không nuôi được cây, còn đất nhờ có độ phì nên trở thành môi trường sống và tư liệu sản xuất của nông nghiệp.
Đề bài
Hoàn thành khái niệm: “Độ phì của đất là khả năng cung cấp nước, nhiệt, khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho …”.
Các phương án nhiễu thường đổi đối tượng được cung cấp (động vật, vi sinh vật, con người) hoặc chỉ nêu một phần (“cho thực vật quang hợp”). Em chọn nội dung “thực vật sinh trưởng và phát triển”.
Đáp án: cho thực vật sinh trưởng và phát triển
Khái niệm độ phì trong Địa lí 10 gắn với thực vật, vì thực vật là sinh vật sống trực tiếp nhờ đất: rễ cây bám vào đất, hút nước và các chất khoáng hòa tan, cần không khí trong đất để hô hấp và cần nhiệt độ thích hợp để hoạt động. Bốn yếu tố “nước – nhiệt – khí – dinh dưỡng” trong khái niệm chính là bốn nhu cầu của bộ rễ.
Vì sao các phương án nhiễu thường gặp là sai?
| Phương án nhiễu | Vì sao sai? |
|---|---|
| “… cho động vật sinh sống” | Động vật không lấy dinh dưỡng trực tiếp từ đất mà qua thức ăn là thực vật hoặc động vật khác. Khái niệm độ phì đo khả năng nuôi cây. |
| “… cho vi sinh vật phân giải chất hữu cơ” | Vi sinh vật là tác nhân góp phần tạo độ phì (phân giải xác hữu cơ thành chất dinh dưỡng), không phải đối tượng mà độ phì phục vụ. |
| “… cho con người sản xuất” | Con người khai thác và cải tạo độ phì, nhưng khái niệm khoa học được định nghĩa theo nhu cầu của thực vật. |
| “… cho thực vật quang hợp” | Chưa đủ: quang hợp chủ yếu diễn ra ở lá, cần ánh sáng và CO2 từ không khí. Đất cung cấp điều kiện cho toàn bộ quá trình sinh trưởng, phát triển của cây. |
Giải thích chi tiết: bốn thành phần của độ phì
Đất có độ phì cao không chỉ là đất “nhiều phân”. Một mảnh đất tốt phải cân đối cả bốn yếu tố:
- Nước: đất giữ được nước để cây hút dần nhưng không bị úng.
- Không khí: các khe hở trong đất chứa không khí giúp rễ và vi sinh vật hô hấp.
- Nhiệt: nhiệt độ đất ảnh hưởng tới sự nảy mầm, hoạt động hút nước của rễ và tốc độ phân giải chất hữu cơ.
- Chất dinh dưỡng: các nguyên tố như N, P, K và nhiều nguyên tố vi lượng ở dạng hòa tan mà cây hấp thụ được.
Thành phần quyết định độ phì là chất hữu cơ, đặc biệt là mùn, được hình thành từ xác sinh vật dưới tác động của vi sinh vật. Mùn vừa chứa dinh dưỡng, vừa giúp đất tơi xốp, giữ nước, giữ khí tốt.
Kiến thức cần nhớ: đất và độ phì
Đất (thổ nhưỡng) là lớp vật chất tơi xốp ở bề mặt lục địa, được đặc trưng bởi độ phì. Đất gồm các thành phần: khoáng vật, chất hữu cơ, nước và không khí.
Các nhân tố hình thành đất gồm: đá mẹ (cung cấp vật chất vô cơ, quyết định thành phần khoáng), khí hậu (nhiệt, ẩm chi phối phong hóa và phân giải), sinh vật (vai trò chủ đạo, tạo chất hữu cơ và mùn), địa hình (ảnh hưởng gián tiếp qua độ cao, độ dốc), thời gian (tuổi đất) và con người (có thể làm tăng hoặc giảm độ phì).
Độ phì gồm độ phì tự nhiên (do quá trình hình thành đất tự nhiên tạo nên) và độ phì nhân tạo (do con người cải tạo như bón phân, làm thủy lợi). Biện pháp duy trì và nâng cao độ phì: bón phân hữu cơ hợp lí, luân canh, xen canh, trồng cây che phủ, làm ruộng bậc thang ở vùng đồi núi để chống xói mòn, tránh lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu.
Đất nằm ở vùng giao thoa với sinh quyển; em có thể ôn thêm phần sinh quyển qua câu Phát biểu nào sau đây không đúng với sinh quyển?
Lỗi sai thường gặp
- Nhớ khái niệm thiếu yếu tố: chỉ nói “cung cấp chất dinh dưỡng” mà quên nước, nhiệt, khí.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Đặc trưng cơ bản của đất (thổ nhưỡng) là
A. tơi xốp. B. độ phì. C. độ ẩm. D. nhiều khoáng chất.
Đáp án: B.
Câu 2. Nhân tố đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất là
A. đá mẹ. B. khí hậu. C. sinh vật. D. địa hình.
Đáp án: C. Sinh vật cung cấp chất hữu cơ, vi sinh vật phân giải tạo mùn.
Câu hỏi thường gặp
Độ phì của đất là gì?
Là khả năng cung cấp nước, nhiệt, khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho thực vật sinh trưởng và phát triển.
Thành phần nào quyết định độ phì của đất?
Chất hữu cơ, đặc biệt là mùn, do vi sinh vật phân giải xác sinh vật tạo thành.
Nhân tố nào đóng vai trò chủ đạo trong hình thành đất?
Sinh vật, vì sinh vật cung cấp chất hữu cơ và tham gia tạo mùn cho đất.
Làm thế nào để tăng độ phì của đất?
Bón phân hữu cơ hợp lí, luân canh và xen canh, trồng cây che phủ, làm ruộng bậc thang chống xói mòn và hạn chế lạm dụng hoá chất.