Trả lời nhanh
Độ muối của nước biển phụ thuộc chủ yếu vào độ bốc hơi, lượng mưa, lượng nước sông đổ ra biển, lượng băng tan, ngoài ra còn do dòng biển và mức độ kín của biển. Bốc hơi mạnh làm nước mặn hơn, nước ngọt đổ vào nhiều làm nước nhạt đi. Độ dốc của địa hình không phải nhân tố trực tiếp quyết định độ muối.
Độ muối của nước biển là gì?
Độ muối (độ mặn) là lượng muối hoà tan trong 1 kg (hay 1 lít) nước biển, tính bằng phần nghìn (‰). Độ muối trung bình của nước đại dương khoảng 35‰, nghĩa là cứ 1000 g nước biển có khoảng 35 g muối.
Muối trong biển có nguồn gốc từ các sản phẩm phong hoá đất đá do sông đưa ra, từ hoạt động núi lửa dưới đáy biển và từ quá trình hoà tan vật chất ở đáy đại dương.
Các nhân tố ảnh hưởng đến độ muối
| Nhân tố | Ảnh hưởng | Kết quả |
|---|---|---|
| Độ bốc hơi | Nước bay hơi, muối ở lại | Bốc hơi mạnh → độ muối tăng |
| Lượng mưa | Thêm nước ngọt vào mặt biển | Mưa nhiều → độ muối giảm |
| Nước sông đổ ra biển | Pha loãng nước biển ven bờ | Cửa sông lớn → nước nhạt hơn |
| Băng tan (và đóng băng) | Băng tan thêm nước ngọt; nước đóng băng làm muối cô đặc tương đối | Vùng cực: băng tan → giảm, đóng băng → tăng nhẹ |
| Dòng biển | Đưa nước mặn hoặc nhạt đến nơi khác | Làm độ muối thay đổi theo vùng |
| Độ kín của biển | Biển kín trao đổi nước với đại dương ít | Biển kín khô nóng → rất mặn; biển kín nhiều sông → nhạt |
Giải thích vì sao
- Vĩ độ: Vùng chí tuyến (khoảng 20°–30°) nóng, ít mưa, bốc hơi mạnh nên độ muối cao nhất. Vùng xích đạo mưa nhiều nên độ muối thấp hơn một chút. Vùng ôn đới và cực có bốc hơi yếu, băng tan nên độ muối thấp.
- Biển kín, khô nóng: Biển Đỏ có độ muối khoảng 41‰ vì khí hậu khô nóng, bốc hơi mạnh, gần như không có sông lớn đổ vào.
- Biển kín, nhiều nước ngọt: Biển Ban-tích có độ muối chỉ khoảng 7‰ do nhiều sông đổ vào, bốc hơi yếu, thông với đại dương hẹp.
Loại trừ phương án sai
Đề bài gốc thường liệt kê một vài phương án như độ dốc của địa hình, độ bốc hơi, lượng mưa… Ta xét từng yếu tố theo nguyên tắc: yếu tố nào làm thay đổi lượng nước ngọt hoặc lượng muối hoà tan trong biển thì ảnh hưởng trực tiếp.
- Độ bốc hơi, lượng mưa, nước sông, băng tan, dòng biển: đều làm thay đổi tỉ lệ muối/nước nên đúng.
- Độ dốc của địa hình: chỉ ảnh hưởng gián tiếp (tốc độ chảy của sông trên lục địa), không quyết định độ muối nước biển nên không phải đáp án đúng.
Nếu đề yêu cầu chọn một nhóm yếu tố, hãy chọn nhóm có “độ bốc hơi, lượng mưa, nước sông…”. Đây là nhóm đúng bản chất địa lí.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ công thức tư duy: nước đi (bốc hơi) → mặn lên; nước đến (mưa, sông, băng tan) → nhạt đi. Dòng biển và độ kín chỉ quyết định nước đi đến đâu.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng biển càng sâu càng mặn. Thực tế độ muối thay đổi chủ yếu ở lớp nước mặt, nơi chịu tác động của khí hậu.
- Nghĩ biển nóng thì chắc chắn mặn, quên xét lượng mưa và sông. Xích đạo nóng nhưng mưa nhiều nên độ muối không phải cao nhất.
- Nhầm đơn vị: độ muối tính bằng ‰, không phải %.
Bài luyện tập
- Vì sao vùng biển chí tuyến có độ muối cao hơn vùng xích đạo?
Đáp án: Chí tuyến ít mưa, nắng nóng, bốc hơi mạnh hơn lượng mưa; xích đạo mưa nhiều nên nước ngọt bổ sung lớn. - Vùng cửa sông lớn, độ muối nước biển thay đổi thế nào? Giải thích.
Đáp án: Giảm, vì lượng nước ngọt từ sông đổ vào pha loãng nước biển. - Một biển kín nằm trong vùng khí hậu khô nóng, không có sông đổ vào thì độ muối ra sao?
Đáp án: Rất cao, vì bốc hơi mạnh, ít nước ngọt bổ sung và ít trao đổi nước với đại dương.
Câu hỏi thường gặp
Độ muối trung bình của nước đại dương là bao nhiêu?
Khoảng 35‰, tức trung bình 1000 g nước biển chứa khoảng 35 g muối.
Vì sao vùng biển chí tuyến mặn nhất?
Vùng này nóng, ít mưa, bốc hơi mạnh, nên muối còn lại trong nước biển nhiều hơn so với lượng nước ngọt được bổ sung.
Độ dốc của địa hình có làm thay đổi độ muối nước biển không?
Không trực tiếp. Địa hình chỉ tác động gián tiếp qua dòng chảy sông trên lục địa, còn độ muối chủ yếu do bốc hơi, mưa, sông, băng tan và dòng biển quyết định.
Biển nào có độ muối rất cao, biển nào rất thấp?
Biển Đỏ có độ muối cao, khoảng 41‰; biển Ban-tích rất thấp, khoảng 7‰.