Trả lời nhanh
Đề gốc có bốn phương án, nhưng em hãy đối chiếu từng câu với đặc điểm đúng sau: ĐBSCL là đồng bằng châu thổ lớn nhất cả nước (khoảng 40 nghìn km²), địa hình thấp phẳng, kênh rạch chằng chịt, có đất phù sa ngọt, đất phèn, đất mặn, khí hậu cận xích đạo, không có hệ thống đê ngăn lũ liên tục. Câu nào nói ngược lại thì là đáp án “không đúng”.
Cách làm dạng câu hỏi “không đúng”
Với câu hỏi phủ định, em không cần tìm câu sai ngay. Hãy gạch bỏ từng câu chắc chắn đúng, câu còn lại sẽ là đáp án. Vì vậy điều quan trọng nhất là thuộc “bộ khung” đặc điểm đúng của vùng.
Các phát biểu sai trong đề thường được tạo bằng cách đảo tính chất (thấp thành cao, ngọt thành toàn mặn), đánh tráo vùng (lấy đặc điểm đồng bằng sông Hồng gán cho ĐBSCL) hoặc đổi số liệu.
Những đặc điểm ĐÚNG của đồng bằng sông Cửu Long
| Nội dung | Đặc điểm đúng |
|---|---|
| Quy mô | Đồng bằng châu thổ rộng nhất Việt Nam, khoảng 40 nghìn km². |
| Nguồn gốc | Do phù sa sông Mê Công (sông Tiền, sông Hậu) bồi tụ ở vùng cửa sông, vẫn tiếp tục lấn ra biển. |
| Địa hình | Thấp, bằng phẳng, độ cao chỉ khoảng vài mét so với mực nước biển; có vùng trũng như Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên. |
| Sông ngòi | Mạng lưới sông, kênh, rạch chằng chịt; chế độ nước theo mùa lũ – mùa cạn, lũ lên chậm, kéo dài. |
| Đất | Đất phù sa ngọt ven sông Tiền, sông Hậu; đất phèn và đất mặn chiếm diện tích lớn, cần cải tạo. |
| Khí hậu | Cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm, nhiệt độ ít biến động, một mùa mưa và một mùa khô rõ rệt. |
| Sinh vật | Rừng ngập mặn ven biển, rừng tràm trên đất phèn; nguồn thuỷ sản nước ngọt, nước lợ, nước mặn phong phú. |
| Kinh tế | Vùng trọng điểm lúa gạo, trái cây, nuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản của cả nước. |
| Khó khăn | Lũ, xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt mùa khô, sạt lở bờ sông, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và nước biển dâng. |
Những phát biểu SAI thường gặp (ví dụ minh hoạ)
Dưới đây là các câu mang tính ví dụ do thầy cô tự đặt, không phải phương án của đề gốc. Em dùng để luyện mắt nhận ra “bẫy”.
- “Địa hình cao, bị chia cắt mạnh.” Sai, vì đây là đồng bằng thấp phẳng.
- “Có hệ thống đê điều dày đặc ngăn lũ như đồng bằng sông Hồng.” Sai. ĐBSCL không có đê ngăn lũ bao quanh liên tục, người dân “sống chung với lũ”; chỉ có đê bao, bờ bao cục bộ bảo vệ vườn cây, vụ lúa.
- “Có mùa đông lạnh kéo dài.” Sai, vì vùng nằm gần xích đạo, nóng quanh năm.
- “Toàn bộ diện tích là đất phù sa ngọt.” Sai, vì còn nhiều đất phèn, đất mặn.
- “Là đồng bằng nhỏ nhất cả nước.” Sai, vì là đồng bằng lớn nhất.
- “Mạng lưới kênh rạch thưa thớt.” Sai, vì kênh rạch chằng chịt là nét nổi bật.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ cụm “Thấp – Phẳng – Nhiều nước – Nóng quanh năm – Đất phù sa, phèn, mặn”. Mọi phát biểu mâu thuẫn với cụm này gần như chắc chắn là câu “không đúng”.
Để phân biệt với đồng bằng sông Hồng: đồng bằng sông Hồng có hệ thống đê, có mùa đông lạnh, diện tích nhỏ hơn; ĐBSCL không có các đặc điểm đó.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đọc đề: tìm câu đúng thay vì câu không đúng. Hãy gạch chân chữ “không”.
- Cho rằng đất ĐBSCL toàn màu mỡ. Thực tế đất phèn, đất mặn rất lớn nên phải cải tạo.
- Gán “mùa lũ gây hại hoàn toàn” cho vùng này. Lũ còn mang lại phù sa, nguồn thuỷ sản, nhưng cũng gây ngập úng.
Luyện tập (tự đặt)
- Câu nào không đúng: (A) địa hình thấp phẳng; (B) có đất phèn, đất mặn; (C) khí hậu có mùa đông lạnh; (D) kênh rạch chằng chịt.
Đáp án: C, vì vùng có khí hậu cận xích đạo, nóng quanh năm. - Câu nào không đúng: (A) phù sa sông Mê Công bồi tụ; (B) có hệ thống đê ngăn lũ khép kín; (C) là vùng trọng điểm lúa; (D) mùa khô dễ xâm nhập mặn.
Đáp án: B, vì người dân sống chung với lũ, không có đê ngăn lũ khép kín. - Giải thích vì sao mùa khô ở ĐBSCL thường thiếu nước ngọt.
Gợi ý: mùa khô lượng mưa ít, nước sông Mê Công về ít, địa hình thấp nên nước mặn từ biển theo sông, kênh xâm nhập sâu vào nội đồng.
Câu hỏi thường gặp
Đồng bằng sông Cửu Long có hệ thống đê ngăn lũ như đồng bằng sông Hồng không?
Không. ĐBSCL chủ yếu có đê bao, bờ bao cục bộ; người dân thích nghi theo hướng sống chung với lũ, tận dụng nguồn lợi thuỷ sản và phù sa.
Đất ở đồng bằng sông Cửu Long gồm những loại nào?
Gồm đất phù sa ngọt ven sông Tiền, sông Hậu, đất phèn và đất mặn. Hai loại sau chiếm diện tích lớn và cần được cải tạo.
Khí hậu đồng bằng sông Cửu Long có mùa đông lạnh không?
Không. Vùng có khí hậu cận xích đạo gió mùa, nhiệt độ cao quanh năm, chỉ phân hoá thành mùa mưa và mùa khô.
Vì sao đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm lúa gạo?
Vì đồng bằng rộng, đất phù sa màu mỡ, nguồn nước dồi dào, nhiệt ẩm thuận lợi, người dân có nhiều kinh nghiệm thâm canh, nên sản lượng lúa chiếm tỉ trọng lớn của cả nước.