Trả lời nhanh
Dải hội tụ nhiệt đới được tạo thành ở khu vực xích đạo (vùng nội chí tuyến), nơi gió tín phong Đông Bắc của bán cầu Bắc và tín phong Đông Nam của bán cầu Nam gặp nhau. Không khí ở đây nóng, ẩm, bị đẩy bốc lên cao nên tạo ra mây dày và mưa lớn. Dải này không đứng yên mà dịch chuyển theo mùa cùng với chuyển động biểu kiến của Mặt Trời.
Dải hội tụ nhiệt đới là gì?
Đây là dải thấp áp, hẹp và kéo dài, nơi các luồng gió từ hai phía cùng đổ về. Khi hai khối khí gặp nhau, chúng không thể đi tiếp ngang nên buộc phải bốc lên cao. Hơi nước gặp lạnh ngưng tụ thành những đám mây vũ tích lớn, vì vậy khu vực này mưa rất nhiều và hay có dông.
Cơ chế hình thành, từng bước
- Ở xích đạo, bề mặt nhận nhiều bức xạ Mặt Trời nhất nên nóng lên mạnh, không khí giãn nở và bốc lên, tạo áp thấp xích đạo.
- Ở khoảng vĩ độ 30° hai bán cầu có áp cao cận chí tuyến, không khí từ đó thổi về áp thấp xích đạo.
- Do lực Coriolis làm lệch hướng, gió ở bán cầu Bắc thổi theo hướng đông bắc, ở bán cầu Nam theo hướng đông nam: đó là các tín phong.
- Hai luồng tín phong gặp nhau ở xích đạo, tạo nên dải hội tụ với khí bốc lên mạnh, mây và mưa dày.
Dải hội tụ dịch chuyển theo mùa
Dải hội tụ nhiệt đới luôn bám theo nơi nhận bức xạ lớn nhất. Vào mùa hạ của bán cầu Bắc (khoảng tháng 6–8), nó lệch lên phía bắc xích đạo; vào mùa hạ của bán cầu Nam (khoảng tháng 12–2), nó lệch xuống phía nam. Nhờ đó nhiều vùng nhiệt đới có hai mùa rõ rệt: mùa mưa khi dải hội tụ đi qua và mùa khô khi nó đã rời đi.
Ảnh hưởng đến thời tiết Việt Nam
Vào mùa hè và thu, dải hội tụ nhiệt đới hoạt động trên khu vực Biển Đông và nước ta, gây mưa lớn kéo dài ở nhiều địa phương. Khi dải hội tụ có xoáy thuận phát triển, nó có thể phát sinh áp thấp nhiệt đới hoặc bão. Vì vậy, bản tin dự báo thời tiết thường nhắc đến hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới khi cảnh báo mưa lớn diện rộng.
So sánh với các đới khí áp khác
| Đới | Vĩ độ gần đúng | Tính chất |
|---|---|---|
| Áp thấp xích đạo | 0° | Khí bốc lên, mưa nhiều |
| Áp cao cận chí tuyến | khoảng 30° | Khí giáng, trời quang, khô |
| Áp thấp ôn đới | khoảng 60° | Khí bốc lên, nhiều mây mưa |
| Áp cao cực | 90° | Khí giáng, rất lạnh |
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng dải hội tụ nhiệt đới nằm ở chí tuyến. Chí tuyến là nơi áp cao, khô hạn; hoang mạc lớn thường ở đây.
- Quên rằng dải này dịch chuyển; nếu đề hỏi “vị trí trung bình”, đáp án vẫn là gần xích đạo.
- Nhầm với front ôn đới: front ôn đới là nơi khí nóng và khí lạnh gặp nhau ở vĩ độ trung bình.
Mẹo nhớ
“Hai tín phong hẹn nhau ở xích đạo; gặp nhau rồi thì bay lên, mây dày mưa to.”
Luyện tập
- Vì sao dải hội tụ nhiệt đới có mưa nhiều? Đáp án: khí ẩm bị đẩy bốc lên cao, ngưng tụ thành mây dày.
- Tháng 7, dải hội tụ nhiệt đới lệch về bán cầu nào? Đáp án: bán cầu Bắc, nơi đang là mùa hạ.
- Gió tín phong ở bán cầu Nam thổi theo hướng nào? Đáp án: hướng đông nam.
Câu hỏi thường gặp
Dải hội tụ nhiệt đới được tạo thành ở khu vực nào?
Ở khu vực xích đạo, nơi tín phong Đông Bắc và tín phong Đông Nam từ hai bán cầu gặp nhau.
Vì sao dải hội tụ nhiệt đới gây mưa lớn?
Vì khí nóng ẩm bị buộc bốc lên cao, hơi nước ngưng tụ thành mây vũ tích dày nên mưa rào và dông xảy ra thường xuyên.
Dải hội tụ nhiệt đới có đứng yên một chỗ không?
Không. Nó dịch chuyển lên phía bắc hay xuống phía nam xích đạo theo mùa, bám theo vị trí Mặt Trời chiếu thẳng góc.