Đặc điểm nhiệt độ khí hậu phần lãnh thổ phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra)

Đặc điểm nhiệt độ của phần lãnh thổ phía Bắc

Khi gặp câu hỏi dạng này, em cần nhớ ba ý chính về nhiệt độ của miền khí hậu phía Bắc:

• Nhiệt độ trung bình năm cao, thường trên 20°C (vùng đồng bằng Bắc Bộ khoảng 23–24°C).
• Mùa đông lạnh: có khoảng 2–3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18°C; vùng núi cao và vùng biên giới phía Bắc còn lạnh hơn, có thể xuất hiện rét đậm, rét hại.
• Biên độ nhiệt năm lớn: mùa hạ nóng, mùa đông lạnh nên chênh lệch giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất rõ rệt; nhiệt độ thay đổi theo bốn mùa (xuân, hạ, thu, đông).

Vì sao phía Bắc lại có mùa đông lạnh?

1. Vị trí địa lí: miền Bắc nằm xa xích đạo hơn, gần chí tuyến Bắc, nên góc chiếu Mặt Trời và thời gian chiếu sáng chênh lệch nhiều giữa mùa hạ và mùa đông.
2. Gió mùa Đông Bắc: các đợt không khí lạnh từ phía bắc tràn xuống, hầu như không bị chắn nên đi sâu vào lãnh thổ. Địa hình cánh cung ở vùng núi Đông Bắc và hướng các thung lũng sông mở ra phía bắc còn giúp không khí lạnh xâm nhập dễ hơn.
3. Dãy Bạch Mã: đóng vai trò như một bức chắn, làm gió mùa Đông Bắc suy yếu khi vượt qua; vì vậy từ đây trở vào Nam nhiệt độ hầu như không còn mùa đông lạnh.

So sánh với phần lãnh thổ phía Nam

Mẹo nhớ: “Bắc – lạnh – lệch lớn; Nam – nóng – đều đều”. Thấy cụm “có mùa đông lạnh” hoặc “biên độ nhiệt lớn” thì nghĩ ngay tới phía Bắc; thấy “nóng quanh năm” hoặc “hai mùa mưa – khô” thì đó là phía Nam.

Lỗi sai thường gặp

• Nhầm ranh giới: ranh giới hai miền khí hậu là dãy Bạch Mã, không phải đèo Hải Vân hay dãy Hoành Sơn (dù các dãy này cũng có vai trò chắn gió, em hãy chú ý đúng tên theo đề).
• Cho rằng cả nước đều có mùa đông lạnh: thực tế chỉ phía Bắc có mùa đông lạnh rõ rệt.
• Nhầm “nhiệt độ trung bình năm trên 20°C” với “trên 25°C”: mốc 25°C là của phía Nam.
• Quên rằng nhiệt độ còn phân hoá theo độ cao: vùng núi như Sa Pa lạnh hơn nhiều so với đồng bằng cùng miền.

Luyện tập

Câu 1. Nêu hai nguyên nhân khiến miền Bắc có mùa đông lạnh hơn miền Nam.
Đáp án gợi ý: Miền Bắc gần chí tuyến nên chênh lệch bức xạ Mặt Trời giữa các mùa lớn; và chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc trong khi miền Nam bị dãy Bạch Mã chắn bớt.

Câu 2. Một địa điểm có nhiệt độ trung bình năm khoảng 27°C, nhiệt độ các tháng chênh nhau không quá vài độ. Địa điểm đó nhiều khả năng thuộc phần lãnh thổ nào? Vì sao?
Đáp án gợi ý: Phía Nam, vì nhiệt độ cao quanh năm và biên độ nhiệt nhỏ (đây là số liệu ví dụ tự đặt để luyện tập).

Câu 3. Điền vào chỗ trống: “Phần lãnh thổ phía Bắc có nhiệt độ trung bình năm trên … °C, mùa đông có … tháng nhiệt độ dưới 18°C.”
Đáp án: 20; 2–3.