Đặc điểm nổi bật của địa hình vùng núi Đông Bắc nước ta là gì?

Vị trí và phạm vi vùng núi Đông Bắc

Vùng núi Đông Bắc nằm ở phía tả ngạn (bên trái) sông Hồng, gồm các tỉnh miền núi phía bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Giang, Quảng Ninh… Phía tây của vùng được ngăn cách với Tây Bắc bởi thung lũng sông Hồng.

Đây là vùng núi có độ cao khiêm tốn hơn hẳn Tây Bắc, nhưng lại có hình dáng địa hình rất dễ nhận ra trên bản đồ.

Những đặc điểm địa hình chính

• Đồi núi thấp là chủ yếu: độ cao trung bình khoảng 600 m. Chỉ một vài đỉnh vượt 2000 m ở vùng thượng nguồn sông Chảy, tiêu biểu là Tây Côn Lĩnh và Kiều Liêu Ti.
• Bốn cánh cung lớn: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều. Các cánh cung mở ra phía bắc và phía đông, quay bầu về phía đông, đầu cánh cung chụm lại ở dãy Tam Đảo.
• Hướng nghiêng chung: địa hình thấp dần từ tây bắc xuống đông nam, ra tới vùng đồng bằng sông Hồng và vùng biển Quảng Ninh.
• Sông ngòi chảy theo hướng cánh cung: như sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam, tạo thung lũng kéo dài giữa các dãy núi.
• Địa hình cacxtơ khá phổ biến: do có nhiều đá vôi, hình thành hang động, hồ núi (ví dụ hồ Ba Bể) và cảnh quan độc đáo.

Vì sao đặc điểm này quan trọng?

Các cánh cung mở rộng về phía bắc và phía đông giống như những “cửa ngõ” đón gió. Gió mùa đông bắc dễ dàng theo các thung lũng tiến sâu vào vùng, nên mùa đông ở đây lạnh hơn nhiều nơi khác và có thể xuất hiện sương muối, băng giá ở vùng núi cao.

Ngoài ra, núi thấp và nhiều đá vôi, khoáng sản (than, thiếc, chì – kẽm…) tạo điều kiện phát triển khai khoáng, du lịch tự nhiên.

So sánh nhanh với vùng núi Tây Bắc

Mẹo nhớ: “Đông Bắc – cánh cung – núi thấp; Tây Bắc – hướng tây bắc đông nam – núi cao”.

Lỗi sai thường gặp

• Nhầm với Tây Bắc khi chọn ý “địa hình cao nhất nước ta” hoặc “hướng tây bắc – đông nam”. Hai ý này thuộc Tây Bắc.
• Nhầm với Trường Sơn Bắc, vốn gồm các dãy song song, so le và hướng tây bắc – đông nam.
• Nhớ sai số cánh cung: Đông Bắc có 4 cánh cung lớn, không phải 3 hay 5.

Luyện tập

1. Kể tên bốn cánh cung lớn của vùng núi Đông Bắc.
   Đáp án: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều.
2. Vì sao gió mùa đông bắc ảnh hưởng mạnh đến vùng núi Đông Bắc?
   Đáp án: Vì các cánh cung mở rộng về phía bắc và đông, không có dãy núi cao chắn gió, nên khối khí lạnh theo thung lũng xâm nhập sâu.
3. Điền vào chỗ trống: “Vùng núi Đông Bắc có địa hình … chiếm phần lớn diện tích, các dãy núi có dạng …”.
   Đáp án: đồi núi thấp; cánh cung.