Trả lời nhanh
Phát biểu không đúng với sông ngòi nước ta là những ý trái với bốn đặc điểm: mạng lưới sông dày đặc, phần lớn sông nhỏ, ngắn, dốc; chế độ nước theo mùa; giàu phù sa; chảy theo hai hướng chính tây bắc – đông nam và vòng cung. Chẳng hạn các ý “ít sông”, “nước sông đều quanh năm”, “sông nghèo phù sa” đều sai.
Tìm phát biểu không đúng bằng cách nào?
Câu hỏi dạng “không đúng” yêu cầu tìm một phương án sai trong bốn phương án. Cách chắc chắn nhất là thuộc “khung” những điều đúng, sau đó phương án nào lệch khỏi khung chính là đáp án. Với sông ngòi nước ta, khung gồm bốn đặc điểm sau.
Bốn đặc điểm đúng của sông ngòi nước ta
- Mạng lưới sông ngòi dày đặc, phân bố rộng khắp: cả nước có khoảng 2360 con sông dài trên 10 km. Dọc bờ biển, trung bình cứ khoảng 20 km lại có một cửa sông. Phần lớn là sông nhỏ, ngắn và dốc; các sông lớn tập trung ở hai đồng bằng châu thổ.
- Sông chảy theo hai hướng chính: tây bắc – đông nam (sông Hồng, sông Đà, sông Mã, sông Cả…) và hướng vòng cung (sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam, sông Gâm…).
- Chế độ nước theo mùa: mùa lũ ứng với mùa mưa, mùa cạn ứng với mùa khô. Lượng nước mùa lũ chiếm phần lớn lượng nước cả năm, nên dễ gây lũ lụt và hạn hán.
- Giàu phù sa: lượng phù sa lớn, bồi đắp mạnh cho đồng bằng và các cửa sông. Nguyên nhân là mưa nhiều, địa hình dốc, đất đá dễ bị xói mòn.
Các phát biểu sai thường gặp trong đề thi
| Phát biểu | Đúng hay sai | Vì sao |
|---|---|---|
| Mạng lưới sông ngòi thưa thớt, ít sông | Sai | Nước ta có mạng lưới sông dày đặc |
| Phần lớn sông ngòi nước ta là sông lớn, dài | Sai | Phần lớn là sông nhỏ, ngắn, dốc |
| Chế độ nước sông điều hòa quanh năm | Sai | Nước sông thay đổi theo mùa mưa, mùa khô |
| Sông ngòi nước ta ít phù sa | Sai | Sông giàu phù sa do xói mòn mạnh |
| Sông chảy theo hướng đông – tây là chủ yếu | Sai | Hướng chính là tây bắc – đông nam và vòng cung |
| Sông ngòi hoàn toàn không có giá trị thủy điện | Sai | Sông nhiều nước, nhiều thác ghềnh, có tiềm năng thủy điện lớn |
Cách làm nhanh
- Gạch chân từ “không đúng” để khỏi nhầm sang câu hỏi tìm phát biểu đúng.
- Đối chiếu từng phương án với bốn đặc điểm trên.
- Chú ý các từ tuyệt đối như “hoàn toàn”, “chỉ”, “luôn luôn”, “không có”; phương án chứa chúng thường sai.
- Khi còn phân vân giữa hai ý, hãy suy ra từ nguyên nhân: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa thì mưa nhiều, mưa theo mùa nên sông nhiều nước và nước theo mùa.
Mẹo nhớ
Nhớ câu “Dày – Hướng – Mùa – Phù sa”: dày đặc, hai hướng, theo mùa, nhiều phù sa. Mỗi chữ là một đặc điểm; phương án nào nói ngược lại là phương án sai.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đặc điểm của sông ngòi nước ta với một số sông lớn trên thế giới (sông dài, ít dốc, nhiều nước quanh năm).
- Cho rằng sông ngòi nước ta nghèo nước vì sông ngắn. Thực tế tổng lượng nước lớn nhờ lượng mưa nhiều.
- Nhầm “giàu phù sa” là do độ dài sông. Nguyên nhân chính là mưa nhiều và địa hình đồi núi dốc.
Luyện tập
- Vì sao sông ngòi nước ta có chế độ nước theo mùa? Đáp án: do khí hậu nhiệt đới gió mùa, mưa tập trung theo mùa nên mùa mưa là mùa lũ, mùa khô là mùa cạn.
- Nêu hai con sông chảy theo hướng vòng cung. Đáp án: sông Cầu, sông Thương (hoặc sông Lục Nam, sông Gâm).
- Phát biểu “Sông ngòi nước ta nghèo phù sa” đúng hay sai? Đáp án: sai, vì sông ngòi nước ta giàu phù sa.
Câu hỏi thường gặp
Sông ngòi nước ta có những đặc điểm chung nào?
Mạng lưới dày đặc với nhiều sông nhỏ, ngắn, dốc; chảy theo hai hướng chính; chế độ nước theo mùa; giàu phù sa.
Nước ta có bao nhiêu con sông dài trên 10 km?
Khoảng 2360 con sông.
Vì sao sông ngòi nước ta giàu phù sa?
Vì mưa nhiều, mưa theo mùa, địa hình đồi núi dốc nên đất đá bị xói mòn mạnh và bị sông cuốn đi.
Hai hướng chảy chính của sông ngòi nước ta là gì?
Hướng tây bắc – đông nam và hướng vòng cung.