Trả lời nhanh
Đáp án B – mang tính tổng hợp. Địa lí vừa nghiên cứu các thành phần tự nhiên (địa hình, khí hậu, sông ngòi, đất, sinh vật…), vừa nghiên cứu dân cư, kinh tế, xã hội, đồng thời chỉ ra mối quan hệ giữa chúng trên từng lãnh thổ. Vì vậy không thể xếp Địa lí chỉ vào “môn xã hội” hay chỉ vào “môn tự nhiên”.
Đề bài và đáp án
Câu hỏi: Đặc điểm cơ bản nhất của môn Địa lí là
- A. môn xã hội.
- B. mang tính tổng hợp. ✔
- C. môn tự nhiên.
Câu này nằm trong nội dung Bài 1 “Môn Địa lí với định hướng nghề nghiệp” của Địa lí 10, phần nói về đặc điểm của môn học và các ngành nghề liên quan.
Vì sao Địa lí mang tính tổng hợp?
Hãy nghĩ đến một câu hỏi quen thuộc: “Vì sao đồng bằng sông Cửu Long trồng lúa giỏi?”. Để trả lời, em phải dùng đất phù sa, khí hậu nóng ẩm, nguồn nước (kiến thức tự nhiên), rồi thêm lao động, kinh nghiệm canh tác, thị trường, chính sách (kiến thức kinh tế – xã hội). Một câu hỏi địa lí gần như luôn đòi hỏi cả hai mảng này.
Cụ thể, Địa lí gồm hai bộ phận lớn:
- Địa lí tự nhiên: nghiên cứu các thành phần và quy luật của tự nhiên như vỏ Trái Đất, khí quyển, thuỷ quyển, thổ nhưỡng, sinh quyển.
- Địa lí kinh tế – xã hội: nghiên cứu dân cư, đô thị, các ngành sản xuất, dịch vụ, sự phân bố hoạt động kinh tế.
Điểm đặc biệt là Địa lí không dừng ở việc kể từng thành phần, mà giải thích mối quan hệ giữa tự nhiên và con người trên cùng một không gian. Đó chính là “tính tổng hợp”.
Loại trừ từng phương án
| Phương án | Nhận xét | Kết luận |
|---|---|---|
| A. môn xã hội | Chỉ đúng với một nửa nội dung (địa lí kinh tế – xã hội). Bỏ sót toàn bộ phần địa lí tự nhiên. | Sai vì phiến diện |
| B. mang tính tổng hợp | Bao quát được cả hai lĩnh vực và mối liên hệ giữa chúng. | Đúng |
| C. môn tự nhiên | Chỉ đúng với một nửa nội dung (địa lí tự nhiên). Bỏ sót dân cư, kinh tế, xã hội. | Sai vì phiến diện |
Lưu ý: A và C đều “có một phần đúng”, nên rất dễ gây nhầm. Đề hỏi đặc điểm cơ bản nhất, tức là đặc điểm bao trùm, nên chọn phương án khái quát được cả hai.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Địa lí đứng giữa hai bờ – tự nhiên và xã hội”. Gặp câu hỏi dạng “đặc điểm của môn Địa lí” mà có phương án chứa các từ như tổng hợp, liên ngành, gắn với thực tiễn, hãy ưu tiên xem xét phương án đó trước. Ngược lại, những phương án nói Địa lí “chỉ” thuộc một nhóm thường là bẫy.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy Địa lí có nhiều nội dung về khí hậu, địa hình nên vội chọn “môn tự nhiên”.
- Thấy Địa lí thuộc tổ hợp xét tuyển khối xã hội (C00, D15…) nên chọn “môn xã hội”. Việc xếp tổ hợp thi không phản ánh bản chất khoa học của môn.
- Nhầm “tính tổng hợp” với việc học nhiều thứ lan man. Thực chất đó là khả năng kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực để giải thích một hiện tượng.
Tính tổng hợp giúp gì cho định hướng nghề nghiệp?
Vì kiến thức địa lí bao quát, nó hỗ trợ nhiều nghề: quy hoạch đô thị, quản lí tài nguyên – môi trường, dự báo khí tượng, du lịch, kinh doanh – logistics, nông nghiệp, giáo dục… Hướng dẫn viên du lịch chẳng hạn cần hiểu cảnh quan tự nhiên lẫn lịch sử, văn hoá của vùng đất mình giới thiệu. Em có thể xem thêm các câu liên quan:
- Những nhóm ngành nghề liên quan chặt chẽ đến kiến thức môn Địa lí
- Phát biểu không đúng về đặc điểm của môn Địa lí
- Vì sao môn Địa lí liên quan đến nhiều ngành nghề
- Ghép ngành nghề với môn Địa lí
Luyện tập nhanh
Bài 1. Đúng hay sai: “Địa lí là môn học thuộc nhóm khoa học tự nhiên.” Nếu sai, hãy sửa.
Đáp án: Sai. Sửa: Địa lí mang tính tổng hợp, gồm cả lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.
Bài 2. Trong các nội dung sau, nội dung nào thuộc địa lí tự nhiên, nội dung nào thuộc địa lí kinh tế – xã hội: (a) sự hình thành gió mùa; (b) phân bố dân cư; (c) các đới khí hậu; (d) cơ cấu ngành công nghiệp?
Đáp án: (a), (c) thuộc địa lí tự nhiên; (b), (d) thuộc địa lí kinh tế – xã hội.
Bài 3. Giải thích ngắn gọn vì sao một nhà quy hoạch đô thị cần kiến thức địa lí.
Gợi ý đáp án: Họ phải xét địa hình, khí hậu, nguy cơ ngập lụt (yếu tố tự nhiên) và dân số, nhu cầu việc làm, giao thông (yếu tố kinh tế – xã hội) để bố trí không gian hợp lí, bền vững.
Câu hỏi thường gặp
Môn Địa lí là môn xã hội hay môn tự nhiên?
Cả hai. Địa lí là môn mang tính tổng hợp, gồm địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế – xã hội, nên không xếp gọn vào một nhóm.
Tính tổng hợp của môn Địa lí thể hiện ở đâu?
Ở việc nghiên cứu cả thành phần tự nhiên lẫn hoạt động của con người trên cùng lãnh thổ và giải thích mối quan hệ qua lại giữa chúng.
Vì sao Địa lí liên quan đến nhiều ngành nghề?
Vì kiến thức địa lí bao quát tự nhiên, dân cư, kinh tế nên hữu ích cho quy hoạch, môi trường, khí tượng, du lịch, nông nghiệp, logistics, giáo dục…
Học Địa lí 10 có ích gì cho thi tốt nghiệp và chọn nghề?
Môn học củng cố nền tảng kiến thức, kĩ năng đọc bản đồ, biểu đồ, và giúp học sinh hiểu các ngành nghề liên quan để chọn hướng học phù hợp.