Trả lời nhanh
Ý nghĩa cốt lõi của chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ kinh tế nước ta hiện nay là khai thác hiệu quả hơn thế mạnh của từng vùng, hình thành các vùng và khu vực kinh tế động lực, tăng liên kết vùng và từng bước giảm chênh lệch phát triển giữa các vùng. Khi làm trắc nghiệm, hãy chọn phương án nói về lãnh thổ, vùng, liên kết, phân bố lại sản xuất; đừng chọn phương án chỉ nói về tỉ trọng một ngành.
Cơ cấu lãnh thổ kinh tế là gì?
Cơ cấu lãnh thổ kinh tế cho biết hoạt động sản xuất, dịch vụ được phân bố ở những không gian nào và liên kết với nhau ra sao. Nó khác với cơ cấu ngành (nông – lâm – thủy sản, công nghiệp – xây dựng, dịch vụ) và cơ cấu thành phần kinh tế (nhà nước, ngoài nhà nước, có vốn đầu tư nước ngoài).
Mẹo nhớ: cơ cấu ngành trả lời câu hỏi “làm ngành gì?”, cơ cấu lãnh thổ trả lời câu hỏi “làm ở đâu, nối với ai?”.
Biểu hiện của chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ hiện nay
- Hình thành và mở rộng các vùng kinh tế trọng điểm (Bắc Bộ, miền Trung, phía Nam, đồng bằng sông Cửu Long), trong đó có các cực tăng trưởng như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh.
- Phát triển các hành lang, vành đai kinh tế, khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu.
- Hình thành các vùng chuyên canh nông nghiệp quy mô lớn gắn với chế biến (cà phê Tây Nguyên, lúa và thủy sản đồng bằng sông Cửu Long…).
- Tăng liên kết vùng về hạ tầng giao thông, chuỗi giá trị, du lịch, thị trường.
- Đô thị hóa gắn với phát triển công nghiệp và dịch vụ, tạo các chuỗi đô thị.
Ý nghĩa của chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ kinh tế
| Phương diện | Ý nghĩa |
|---|---|
| Kinh tế | Khai thác hợp lí tài nguyên, lao động, vị trí của từng vùng; tạo động lực tăng trưởng; nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế. |
| Xã hội | Tạo việc làm, nâng thu nhập, giảm dần chênh lệch giữa đồng bằng với miền núi, giữa thành thị với nông thôn. |
| Môi trường | Bố trí sản xuất phù hợp điều kiện tự nhiên, hạn chế khai thác quá mức ở vùng nhạy cảm. |
| An ninh – quốc phòng | Phát triển kinh tế vùng biên giới, ven biển, hải đảo gắn với bảo vệ chủ quyền. |
Vì sao đây là ý nghĩa, còn nhiều ý khác thì không?
Vì chuyển dịch lãnh thổ làm thay đổi cách phân bố sản xuất trên không gian. Khi mỗi vùng làm đúng thế mạnh của mình (cảng biển – công nghiệp ở ven biển, cây công nghiệp ở cao nguyên, thủy sản ở đồng bằng ven biển) thì hiệu quả chung tăng lên, đồng thời các vùng kém phát triển được kéo theo nhờ liên kết.
Cách loại trừ phương án khi gặp câu này
- Loại phương án chỉ nói về tỉ trọng một ngành (ví dụ “tăng tỉ trọng nông nghiệp”, “tăng tỉ trọng công nghiệp”): đó là ý nghĩa của chuyển dịch cơ cấu ngành, không phải lãnh thổ.
- Loại phương án tuyệt đối hóa như “xóa bỏ hoàn toàn chênh lệch giữa các vùng”, “chấm dứt phụ thuộc vào tài nguyên”: thực tế chỉ thu hẹp dần.
- Loại phương án đi ngược xu hướng như “tập trung toàn bộ sản xuất vào một vùng”, “hạn chế liên kết”.
- Chọn phương án có từ khóa: khai thác thế mạnh vùng, vùng động lực, liên kết vùng, giảm chênh lệch, phân bố hợp lí.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “cơ cấu lãnh thổ” với “cơ cấu ngành” vì cùng nói đến chuyển dịch.
- Cho rằng phát triển vùng động lực làm các vùng khác bị bỏ rơi; thực ra vùng động lực lan tỏa sang vùng lân cận.
- Chọn đáp án “giảm chênh lệch” nhưng bỏ qua ý khai thác thế mạnh, trong khi đề hỏi ý nghĩa chung nhất.
Bài luyện tập (tự đặt)
Câu 1. Ý nào sau đây thể hiện ý nghĩa của chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ kinh tế?
A. Tăng tỉ trọng khu vực dịch vụ trong GDP. B. Phát huy thế mạnh từng vùng và tăng liên kết vùng. C. Giảm tỉ trọng lao động nông nghiệp. D. Tăng tỉ trọng kinh tế ngoài nhà nước.
Đáp án: B. A là cơ cấu ngành, C là cơ cấu lao động, D là cơ cấu thành phần kinh tế.
Câu 2. Nêu hai biểu hiện cho thấy cơ cấu lãnh thổ kinh tế nước ta đang chuyển dịch.
Gợi ý: hình thành vùng kinh tế trọng điểm và các khu kinh tế ven biển; phát triển vùng chuyên canh cây công nghiệp gắn với chế biến.
Câu hỏi thường gặp
Cơ cấu lãnh thổ kinh tế khác cơ cấu ngành kinh tế thế nào?
Cơ cấu ngành nói về tỉ trọng các ngành trong GDP, còn cơ cấu lãnh thổ nói về sự phân bố hoạt động kinh tế theo vùng, khu vực và mối liên kết giữa chúng.
Vùng kinh tế trọng điểm có vai trò gì trong chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ?
Đây là các vùng động lực có tốc độ tăng trưởng cao, đóng góp lớn vào GDP và lan tỏa phát triển sang các vùng lân cận.
Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ có giúp giảm chênh lệch giữa các vùng không?
Có, nhờ phát huy thế mạnh từng vùng và tăng liên kết, chênh lệch được thu hẹp dần, nhưng không thể xóa bỏ hoàn toàn trong thời gian ngắn.
Gặp câu trắc nghiệm này nên chọn phương án thế nào?
Chọn phương án nói về khai thác thế mạnh vùng, vùng động lực, liên kết vùng hoặc giảm chênh lệch; loại các phương án chỉ nói tỉ trọng một ngành hay thành phần kinh tế.