Chất nào sau đây không phải chất béo: định nghĩa trieste
Lớp 12Hóa học

Chất nào sau đây không phải là chất béo? Cách nhận biết nhanh

Trả lời nhanh

Chất béo là trieste của glixerol với các axit béo (axit đơn chức, mạch cacbon dài, không phân nhánh, thường 12–24 C, số C chẵn). Vì vậy glixerol, axit béo tự do, xà phòng, este đơn chức như etyl axetat, triaxetin hay dầu bôi trơn (hiđrocacbon) đều KHÔNG phải chất béo. Tristearin, triolein, tripanmitin mới là chất béo.

Đề bài dạng “chất nào sau đây không phải là chất béo” xuất hiện rất nhiều trong phần este – lipit lớp 12. Vì các phương án của mỗi đề có thể khác nhau, bài này hướng dẫn cách loại trừ chung, sau đó áp dụng vào các ví dụ tự đặt để em tự kiểm tra mình.

Chất béo là gì? Hai điều kiện cần nhớ

Một chất là chất béo khi thoả mãn đồng thời:

  1. Là trieste của glixerol C3H5(OH)3 (3 nhóm –OH đều đã tạo este).
  2. Ba gốc axit đều là axit béo: RCOOH mạch dài, không phân nhánh, số C chẵn (phổ biến C15H31–, C17H35–, C17H33–, C17H31–).

Công thức chung: (RCOO)3C3H5. Chỉ cần thiếu một trong hai điều kiện là bị loại.

Các chất béo thường gặp trong đề

Tên Công thức Trạng thái thường gặp
Tristearin (C17H35COO)3C3H5 Rắn (no)
Tripanmitin (C15H31COO)3C3H5 Rắn (no)
Triolein (C17H33COO)3C3H5 Lỏng (không no, 1 nối đôi/gốc)
Trilinolein (C17H31COO)3C3H5 Lỏng (không no, 2 nối đôi/gốc)

Mẹo: tên bắt đầu bằng “tri-” và kết thúc bằng tên axit béo (stearin, panmitin, olein, linolein) gần như chắc chắn là chất béo.

Những chất hay bị nhầm – vì sao KHÔNG phải chất béo?

Chất Lý do loại
Glixerol C3H5(OH)3 Là ancol đa chức, chưa phải este; chỉ là một sản phẩm của thuỷ phân chất béo.
Axit stearic, axit oleic, axit panmitic Là axit béo tự do, không phải trieste.
Natri stearat C17H35COONa (xà phòng) Là muối của axit béo, sản phẩm phản ứng xà phòng hoá.
Triaxetin (CH3COO)3C3H5 Là trieste của glixerol nhưng axit axetic ngắn, không phải axit béo.
Etyl axetat CH3COOC2H5, metyl fomat… Là este đơn chức, không có khung glixerol.
(C17H35COO)2C2H4 Là đieste của etilen glicol, không phải của glixerol.
Dầu nhớt, dầu bôi trơn máy, parafin Là hỗn hợp hiđrocacbon từ dầu mỏ, không chứa nhóm este.

Cách làm bài trắc nghiệm trong 10 giây

  1. Tìm xem phương án nào có khung C3H5 với ba nhóm –OCO–. Không có → loại ngay.
  2. Kiểm tra gốc axit: có dài (khoảng C15, C17) không? Nếu là CH3–, C2H5– → không phải chất béo.
  3. Còn lại phương án nào không qua được hai bước trên chính là đáp án “không phải chất béo”.

Lỗi sai thường gặp

  • Cho rằng mọi trieste của glixerol đều là chất béo (sai với triaxetin).
  • Nghĩ dầu bôi trơn cũng là “dầu mỡ” nên là chất béo; thực ra dầu ăn (dầu thực vật) là chất béo, còn dầu bôi trơn là hiđrocacbon.
  • Nhầm axit béo với chất béo: axit béo chỉ là thành phần cấu tạo nên chất béo.

Liên hệ tính chất để nhớ lâu

Chất béo bị thuỷ phân tạo ra chính những chất “không phải chất béo” ở trên:

(C17H35COO)3C3H5 + 3NaOH → (đun nóng) 3C17H35COONa + C3H5(OH)3

Chất béo lỏng chứa gốc không no cộng hiđro (xúc tác Ni, nhiệt độ) thành chất béo rắn:

(C17H33COO)3C3H5 + 3H2 → (Ni, t°) (C17H35COO)3C3H5

Như vậy glixerol và xà phòng là “sản phẩm”, còn chất béo là “chất ban đầu” – nhớ vậy sẽ không nhầm.

Luyện tập (ví dụ tự đặt)

Câu 1. Chất nào sau đây không phải chất béo? A. Triolein; B. Tripanmitin; C. Glixerol; D. Tristearin.
Đáp án: C. Glixerol là ancol, không phải trieste.

Câu 2. Chất nào sau đây không phải chất béo? A. (C15H31COO)3C3H5; B. (CH3COO)3C3H5; C. (C17H31COO)3C3H5; D. (C17H33COO)3C3H5.
Đáp án: B. Gốc axetat không phải gốc axit béo.

Câu 3. Chất nào sau đây không phải chất béo? A. Dầu ăn; B. Mỡ lợn; C. Dầu nhớt bôi trơn động cơ; D. Dầu lạc.
Đáp án: C. Dầu nhớt là hiđrocacbon từ dầu mỏ, các chất còn lại là chất béo tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Glixerol có phải là chất béo không?

Không. Glixerol là ancol ba chức C3H5(OH)3, chỉ là thành phần tạo nên chất béo và là sản phẩm khi thuỷ phân chất béo.

Triaxetin có phải chất béo không?

Không. Triaxetin là trieste của glixerol với axit axetic, mà axit axetic không phải axit béo (mạch quá ngắn).

Axit béo và chất béo khác nhau thế nào?

Axit béo là axit cacboxylic đơn chức mạch dài như axit stearic, axit oleic. Chất béo là trieste của glixerol với các axit béo đó.

Dầu bôi trơn máy có phải chất béo không?

Không. Dầu bôi trơn là hỗn hợp hiđrocacbon từ dầu mỏ, không có nhóm este. Dầu ăn, mỡ động vật mới là chất béo.

Bài học liên quan