Càng về phía Nam nước ta thì nhiệt độ trung bình năm tăng, biên độ nhiệt giảm

1. Đọc đúng đề: "phía Nam" ở đây là gì?

Câu hỏi này thuộc phần khí hậu Việt Nam. Khi đề nói "càng về phía Nam nước ta", ta so sánh các địa điểm trải dài từ Bắc vào Nam, ví dụ Hà Nội, Huế, Thành phố Hồ Chí Minh. Hai đại lượng cần phân biệt:

• Nhiệt độ trung bình năm: mức nóng lạnh chung của cả năm.
• Biên độ nhiệt độ năm: hiệu giữa nhiệt độ trung bình tháng cao nhất và tháng thấp nhất.

Nếu đề có thêm phương án khác (lượng mưa, độ ẩm, số tháng lạnh), em vẫn dựa vào hai quy luật chính này để loại trừ.

2. Số liệu minh hoạ

Nhiệt độ trung bình năm của ba địa điểm tiêu biểu tăng dần từ Bắc vào Nam, như hình dưới đây.

Về biên độ, Hà Nội chênh khoảng 12–13°C giữa tháng nóng nhất và lạnh nhất. Thành phố Hồ Chí Minh chỉ chênh khoảng 3°C. Số liệu làm tròn để em dễ nhớ.

3. Giải thích vì sao

1. Vĩ độ: Nước ta kéo dài gần 15 vĩ độ. Vào phía Nam là tiến gần xích đạo hơn, góc chiếu của tia nắng lớn hơn, nên lượng bức xạ nhận được nhiều hơn.
2. Gió mùa Đông Bắc: Khối khí lạnh từ phương Bắc tràn xuống mạnh ở miền Bắc, yếu dần khi qua dãy Bạch Mã và gần như không tới Nam Bộ. Vì thế miền Bắc có mùa đông lạnh, còn phía Nam hầu như nóng quanh năm.
3. Mùa: Phía Bắc có bốn mùa rõ rệt; phía Nam chỉ phân hoá thành mùa mưa và mùa khô, nên nhiệt độ các tháng gần như nhau, biên độ nhỏ.

4. Loại trừ các phương án sai thường gặp

• "Nhiệt độ trung bình năm giảm": sai, vì vĩ độ thấp thì nóng hơn chứ không lạnh hơn.
• "Biên độ nhiệt độ năm tăng": sai, đúng ra biên độ giảm dần vào Nam.
• "Mùa đông lạnh hơn và kéo dài hơn": sai, đó là đặc điểm của phía Bắc, nơi gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng mạnh.
• "Tính chất nhiệt đới gió mùa giảm hẳn": không đúng, phía Nam vẫn chịu gió mùa, chỉ khác là mang sắc thái cận xích đạo gió mùa với mùa khô, mùa mưa phân minh.

5. Mẹo nhớ

Em chỉ cần nhớ cặp câu ngắn: vào Nam thì nóng thêm, chênh lệch bớt. Nóng thêm là nhiệt độ trung bình tăng, chênh lệch bớt là biên độ giảm. Cách nhớ này dùng được cho hầu hết câu trắc nghiệm kiểu so sánh Bắc – Nam.

6. Lỗi sai thường gặp

• Nhầm "biên độ" với "nhiệt độ": nhiệt độ tăng không có nghĩa biên độ tăng.
• Dùng quy luật theo độ cao để trả lời câu hỏi theo vĩ độ. Núi cao thì lạnh hơn, nhưng đề này hỏi theo hướng Bắc – Nam.
• Quên rằng câu hỏi nói về "nước ta". Ở các nước khác, quy luật có thể khác do biển, địa hình.

7. Câu luyện tập

Câu 1. Vì sao Nam Bộ gần như không có tháng nào nhiệt độ dưới 20°C?

Đáp án: Vì Nam Bộ ở vĩ độ thấp, nhận nhiều bức xạ quanh năm và gần như không chịu ảnh hưởng của khối khí lạnh phương Bắc.

Câu 2. Hai địa điểm A (21°B) và B (10°B), nơi nào có biên độ nhiệt năm lớn hơn?

Đáp án: Địa điểm A, vì ở vĩ độ cao hơn nên mùa đông lạnh hơn và chênh lệch giữa các tháng lớn hơn.

Câu hỏi thường gặp

Càng về phía Nam nước ta thì nhiệt độ trung bình năm thay đổi thế nào?

Nhiệt độ trung bình năm tăng dần vì vĩ độ giảm, Mặt Trời lên cao hơn và gió mùa Đông Bắc suy yếu.

Biên độ nhiệt độ năm ở phía Nam lớn hay nhỏ?

Nhỏ. Hà Nội chênh khoảng 12–13°C giữa tháng nóng và lạnh nhất còn TP. Hồ Chí Minh chỉ khoảng 3°C.

Vì sao Nam Bộ không có mùa đông lạnh?

Do nằm ở vĩ độ thấp và khối khí lạnh phương Bắc gần như không vượt tới được, nên nhiệt độ các tháng đều cao.

Biên độ nhiệt năm là gì?

Là hiệu số giữa nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất trong năm.

Bài học liên quan

• Loại gió thổi quanh năm ở nước ta là gió nào?
• Loại đất nào sau đây không thuộc nhóm đất feralit?
• Mùa bão ở nước ta có đặc điểm là gì? Thời gian, hướng di chuyển và tác hại
• Phát biểu nào không đúng với đặc điểm sông ngòi nước ta? Cách phân biệt
• Nhịp điệu dòng chảy của sông ngòi nước ta theo sát nhịp điệu mùa: giải thích
• Nhịp điệu dòng chảy của sông ngòi nước ta theo sát nhịp điệu nào?