Trả lời nhanh
Càng vào sâu trong trung tâm lục địa, biên độ nhiệt độ trung bình năm càng tăng (càng lớn). Lý do: xa biển thì ít chịu tác động điều hòa của đại dương, đất liền nóng nhanh nên mùa hạ rất nóng, nguội nhanh nên mùa đông rất lạnh, chênh lệch giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất tăng lên.
Biên độ nhiệt độ năm là gì?
Biên độ nhiệt độ năm là hiệu số giữa nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất và nhiệt độ trung bình của tháng lạnh nhất trong năm tại một địa điểm.
Công thức: Biên độ năm = ttháng nóng nhất − ttháng lạnh nhất. Biên độ càng lớn nghĩa là khí hậu càng khắc nghiệt, mùa hạ và mùa đông càng chênh lệch.
Vì sao vào sâu trong lục địa biên độ lại tăng?
- Nước và đất hấp thụ nhiệt khác nhau. Nước có nhiệt dung riêng lớn, nóng chậm và nguội chậm. Đất liền nóng nhanh, nguội nhanh.
- Biển giữ vai trò “bình điều hòa”. Vùng ven biển mùa hạ được gió biển làm mát, mùa đông được hơi ấm của biển làm dịu bớt, nên biên độ nhỏ.
- Trong nội địa mất ảnh hưởng này. Gió từ biển thổi vào đến sâu trong lục địa đã yếu, ẩm giảm, trời ít mây hơn, ban ngày đón nhiều bức xạ, ban đêm mất nhiệt mạnh. Kết quả là mùa hạ nóng, mùa đông lạnh.
So sánh vùng ven biển và vùng nội địa
| Tiêu chí | Ven biển | Sâu trong lục địa |
|---|---|---|
| Ảnh hưởng của biển | Mạnh | Yếu hoặc không còn |
| Mùa hạ | Mát hơn | Nóng hơn |
| Mùa đông | Ấm hơn | Lạnh hơn |
| Biên độ nhiệt năm | Nhỏ | Lớn |
| Kiểu khí hậu | Hải dương | Lục địa |
Ví dụ thực tế: vùng Đông Xi-bia (Liên bang Nga) nằm sâu trong lục địa Á – Âu, có biên độ nhiệt năm vượt 50°C. Trong khi đó, các đảo và vùng ven biển ở cùng vĩ độ lại có biên độ thấp hơn nhiều.
Mẹo nhớ
Nhớ câu: “Gần biển thì hiền, xa biển thì dữ” – gần biển nhiệt độ ôn hòa (biên độ nhỏ), xa biển nhiệt độ cực đoan (biên độ lớn).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm biên độ với nhiệt độ trung bình năm. Vào sâu lục địa, biên độ tăng rõ rệt, còn nhiệt độ trung bình năm phụ thuộc chủ yếu vào vĩ độ và độ cao.
- Chọn “giảm” vì nghĩ lục địa khô nên ổn định. Thực ra khô, ít mây làm nhiệt thay đổi mạnh hơn.
- Quên các nhân tố khác. Biên độ nhiệt năm còn tăng theo vĩ độ (xa xích đạo, về phía cực), nhưng câu hỏi này chỉ xét yếu tố khoảng cách tới biển.
Bài luyện tập
Bài 1. Trạm A ven biển có tháng nóng nhất 27°C, tháng lạnh nhất 15°C. Trạm B nằm sâu trong lục địa, cùng vĩ độ, có tháng nóng nhất 30°C, tháng lạnh nhất −5°C. Tính biên độ mỗi trạm và cho biết trạm nào gần biển hơn. (Số liệu tự đặt để minh họa.)
Đáp án: Trạm A: 27 − 15 = 12°C. Trạm B: 30 − (−5) = 35°C. Biên độ trạm A nhỏ hơn nên trạm A gần biển hơn.
Bài 2. Điền vào chỗ trống: “Vùng ven biển có khí hậu ……, biên độ nhiệt năm ……; vùng nội địa có khí hậu ……, biên độ nhiệt năm ……”.
Đáp án: hải dương – nhỏ; lục địa – lớn.
Bài 3. Vì sao cùng vĩ độ, mùa đông ở nội địa lạnh hơn ven biển?
Đáp án: Đất liền mất nhiệt nhanh, không có biển giữ ấm, trời ít mây nên ban đêm nhiệt thoát mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Càng vào sâu trong lục địa thì biên độ nhiệt năm tăng hay giảm?
Tăng. Xa biển, ảnh hưởng điều hòa của đại dương giảm nên mùa hạ nóng hơn, mùa đông lạnh hơn, biên độ nhiệt năm lớn hơn.
Vì sao biển làm giảm biên độ nhiệt?
Nước có nhiệt dung riêng lớn nên nóng lên và lạnh đi chậm hơn đất. Nhờ vậy vùng gần biển mát về mùa hạ và ấm về mùa đông.
Biên độ nhiệt năm tính như thế nào?
Lấy nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất trừ đi nhiệt độ trung bình của tháng lạnh nhất trong năm.
Ngoài khoảng cách tới biển, yếu tố nào ảnh hưởng đến biên độ nhiệt năm?
Vĩ độ là yếu tố quan trọng: càng xa xích đạo về phía cực thì biên độ nhiệt năm càng lớn. Dòng biển, địa hình cũng có ảnh hưởng.