Trả lời nhanh
Đáp án: Bắc Trung Bộ. Trên bản đồ khí hậu ở Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, kí hiệu mũi tên “gió tây khô nóng” tập trung dày nhất ở dải đồng bằng ven biển Bắc Trung Bộ. Nguyên nhân là gió mùa Tây Nam vượt dãy Trường Sơn Bắc, bị biến tính (hiệu ứng phơn) nên khi xuống đồng bằng thì khô và nóng.
Cách tìm đáp án trong Atlat trang 9
Trang 9 của Atlat là trang Khí hậu. Em làm theo ba bước sau:
- Mở bản đồ chính “Khí hậu” và xem bảng chú giải để tìm kí hiệu gió tây khô nóng (mũi tên riêng, khác với mũi tên gió mùa mùa hạ và gió mùa mùa đông).
- Dò xem mũi tên đó nằm ở lãnh thổ nào. Các mũi tên này tập trung ở khu vực phía đông dãy Trường Sơn Bắc, tức dải đồng bằng Thanh Hóa – Nghệ An – Hà Tĩnh – Quảng Bình – Quảng Trị.
- Đối chiếu với ranh giới các vùng khí hậu trên bản đồ để gọi tên: đó là vùng khí hậu Bắc Trung Bộ.
Lưu ý: đề gốc có thể liệt kê các phương án là những vùng khí hậu khác nhau. Em cứ chọn phương án có tên Bắc Trung Bộ.
Vì sao gió tây khô nóng mạnh nhất ở Bắc Trung Bộ?
Vào đầu mùa hạ (khoảng tháng 5 đến tháng 7), khối khí từ Bắc Ấn Độ Dương thổi theo hướng tây nam vào nước ta. Khối khí này mang nhiều hơi ẩm và gây mưa ở Nam Bộ, Tây Nguyên và sườn tây Trường Sơn.
Khi vượt dãy Trường Sơn Bắc, khối khí bị chia ra hai quá trình:
- Sườn đón gió (sườn tây): không khí bị nâng lên, lạnh dần, hơi nước ngưng tụ thành mưa nên mất gần hết ẩm.
- Sườn khuất gió (sườn đông): không khí hạ xuống, bị nén nên nóng lên theo kiểu đoạn nhiệt, độ ẩm tương đối giảm mạnh. Kết quả là gió khô và nóng, nhiệt độ có thể vượt 35–38 °C.
Dãy Trường Sơn Bắc chạy theo hướng tây bắc – đông nam, vuông góc tương đối với hướng gió tây nam, lại sát biển, nên hiệu ứng phơn thể hiện rõ nhất ở đồng bằng Bắc Trung Bộ. Hệ quả là hạn hán, nắng nóng kéo dài, ảnh hưởng đến cây trồng và sinh hoạt.
Gió tây khô nóng còn ảnh hưởng đến đâu?
Hiệu ứng phơn không chỉ có ở Bắc Trung Bộ. Một số vùng ven biển Nam Trung Bộ và các thung lũng khuất gió ở Tây Bắc cũng có thể nóng khô vào thời điểm này. Tuy nhiên, mức độ mạnh nhất, thường xuyên nhất được Atlat thể hiện ở Bắc Trung Bộ. Vì vậy khi đề hỏi “nhiều nhất”, đáp án là Bắc Trung Bộ.
Phân biệt để không nhầm
| Vùng | Gió mùa Tây Nam đầu mùa hạ gây ra |
|---|---|
| Nam Bộ, Tây Nguyên (sườn tây Trường Sơn) | Mưa lớn – là sườn đón gió |
| Bắc Trung Bộ (sườn đông Trường Sơn Bắc) | Khô, nóng – sườn khuất gió |
| Đồng bằng Bắc Bộ | Chủ yếu là nắng nóng, oi bức do nhiệt độ cao, ít bị hiệu ứng phơn mạnh |
Mẹo nhớ và lỗi thường gặp
- Mẹo nhớ: “Tây mưa – Đông nóng”. Sườn tây Trường Sơn mưa, sườn đông Bắc Trung Bộ khô nóng.
- Lỗi 1: chọn Tây Nguyên vì thấy tên “tây”. Tây Nguyên là sườn đón gió nên mưa nhiều, không phải nơi gió khô nóng.
- Lỗi 2: nhầm với gió mùa Đông Bắc. Gió này lạnh và thổi vào mùa đông, không liên quan đến gió phơn.
- Lỗi 3: quên đọc chú giải nên không nhận ra kí hiệu mũi tên gió tây khô nóng.
Luyện tập
- Câu hỏi: Vì sao không khí xuống sườn đông Trường Sơn lại nóng lên?
Đáp án: Không khí hạ xuống thì bị nén, nhiệt độ tăng; hơi nước đã mất ở sườn tây nên không khí khô. - Câu hỏi: Thời kỳ nào trong năm gió tây khô nóng hoạt động mạnh?
Đáp án: Chủ yếu vào đầu mùa hạ (khoảng tháng 5 đến tháng 7). - Câu hỏi: Cùng lúc gió mùa Tây Nam thổi, vì sao Nam Bộ mưa nhiều còn Bắc Trung Bộ lại khô nóng?
Đáp án: Nam Bộ đón gió trực tiếp từ biển nên mưa; Bắc Trung Bộ nằm sau dãy Trường Sơn, khối khí đã mất ẩm và bị phơn.
Câu hỏi thường gặp
Gió tây khô nóng còn gọi là gì?
Còn gọi là gió phơn Tây Nam, hay dân gian gọi là gió Lào. Đây là gió mùa Tây Nam bị biến tính sau khi vượt núi nên khô và nóng.
Gió tây khô nóng hoạt động mạnh vào thời gian nào?
Chủ yếu vào đầu mùa hạ, khoảng tháng 5 đến tháng 7, khi gió mùa Tây Nam bắt đầu hoạt động và vượt dãy Trường Sơn.
Atlat Địa lí Việt Nam trang 9 thể hiện nội dung gì?
Trang 9 là trang Khí hậu, thể hiện các vùng khí hậu, hướng gió mùa, gió tây khô nóng, bão và số liệu nhiệt độ, lượng mưa của một số trạm.
Vì sao Tây Nguyên chịu gió Tây Nam nhưng không bị khô nóng như Bắc Trung Bộ?
Tây Nguyên nằm ở sườn đón gió nên khối khí bị đẩy lên cao, ngưng tụ gây mưa. Khô nóng chỉ xảy ra ở sườn khuất gió, tức Bắc Trung Bộ.