Cacbohiđrat nào thuộc loại polisaccarit? Đáp án

Trả lời nhanh

Cacbohiđrat thuộc loại polisaccarit trong chương trình Hoá học 12 là tinh bột và xenlulozơ (ngoài ra còn glicogen). Nếu đề cho bốn chất glucozơ, fructozơ, saccarozơ, xenlulozơ thì chọn xenlulozơ, vì phân tử gồm rất nhiều gốc β-glucozơ nối với nhau, công thức (C₆H₁₀O₅)_n.

Polisaccarit là gì?

Cacbohiđrat được chia thành ba nhóm dựa vào phản ứng thuỷ phân. Polisaccarit là nhóm có phân tử khối rất lớn, khi thuỷ phân hoàn toàn cho ra nhiều phân tử monosaccarit.

Nhóm	Đặc điểm	Đại diện
Monosaccarit	Không bị thuỷ phân	Glucozơ, fructozơ (C₆H₁₂O₆)
Đisaccarit	Thuỷ phân cho 2 phân tử monosaccarit	Saccarozơ, mantozơ (C₁₂H₂₂O₁₁)
Polisaccarit	Thuỷ phân cho nhiều phân tử monosaccarit	Tinh bột, xenlulozơ, glicogen ((C₆H₁₀O₅)_n)

Vì sao tinh bột và xenlulozơ là polisaccarit?

Tinh bột: gồm nhiều gốc α-glucozơ, có hai thành phần là amilozơ (mạch không phân nhánh) và amilopectin (mạch phân nhánh).
Xenlulozơ: gồm nhiều gốc β-glucozơ nối thành mạch dài không phân nhánh, mỗi gốc có 3 nhóm –OH tự do, nên viết [C₆H₇O₂(OH)₃]_n.
Glicogen: cấu tạo giống amilopectin nhưng phân nhánh nhiều hơn, là chất dự trữ năng lượng ở động vật (gan, cơ).

Cả ba đều thuỷ phân hoàn toàn cho glucozơ:

(C₆H₁₀O₅)_n + nH₂O → nC₆H₁₂O₆ (xúc tác H⁺ hoặc enzim, đun nóng)

Loại trừ các chất không phải polisaccarit

Glucozơ, fructozơ: monosaccarit, không bị thuỷ phân, phân tử chỉ có một đơn vị C₆H₁₂O₆.
Saccarozơ: đisaccarit, thuỷ phân cho 1 glucozơ và 1 fructozơ: C₁₂H₂₂O₁₁ + H₂O → C₆H₁₂O₆ (glucozơ) + C₆H₁₂O₆ (fructozơ).
Mantozơ: đisaccarit, thuỷ phân cho 2 phân tử glucozơ.

Mẹo nhớ nhanh

Hãy nhớ câu: “Tinh – Xen – Gli là Poli” (tinh bột, xenlulozơ, glicogen). Còn “đường” như đường mía (saccarozơ), đường mạch nha (mantozơ) là đisaccarit, đường nho (glucozơ), đường quả (fructozơ) là monosaccarit.

Thêm một cách nhận biết: công thức có chữ n ở dạng (C₆H₁₀O₅)_n thì là polisaccarit.

Tính chất thường gặp để phân biệt

Tinh bột + dung dịch I₂ → màu xanh tím (hiện tượng đặc trưng, đun nóng mất màu, để nguội màu xuất hiện lại).
Xenlulozơ + HNO₃ đặc (xúc tác H₂SO₄ đặc, đun nóng): [C₆H₇O₂(OH)₃]_n + 3nHNO₃ → [C₆H₇O₂(ONO₂)₃]_n + 3nH₂O (xenlulozơ trinitrat, dùng làm thuốc súng không khói).
Cả hai không tham gia phản ứng tráng bạc (không có nhóm –CHO tự do đáng kể ở dạng thông thường).

Lỗi sai thường gặp

Nhầm saccarozơ là polisaccarit vì phân tử “lớn hơn” glucozơ. Thực tế saccarozơ chỉ có 2 gốc monosaccarit.
Cho rằng tinh bột và xenlulozơ là đồng phân vì cùng (C₆H₁₀O₅)_n. Hai chất có giá trị n khác nhau nên không phải đồng phân của nhau.
Quên glicogen khi đề hỏi “những chất nào là polisaccarit”.

Bài luyện tập

Cho các chất: glucozơ, saccarozơ, tinh bột, fructozơ, xenlulozơ, mantozơ. Có bao nhiêu chất thuộc loại polisaccarit?
Đáp án: 2 chất (tinh bột, xenlulozơ).
Thuỷ phân hoàn toàn 162 gam tinh bột (H = 100%) thu được bao nhiêu gam glucozơ?
Giải: n_{mắt xích} = 162 : 162 = 1 mol → n_glucozơ = 1 mol → m = 180 gam.
Chất nào sau đây không bị thuỷ phân: fructozơ, saccarozơ, xenlulozơ?
Đáp án: fructozơ, vì là monosaccarit.

Câu hỏi thường gặp

Polisaccarit gồm những chất nào trong chương trình Hoá học 12?

Gồm tinh bột và xenlulozơ, có thể mở rộng thêm glicogen. Chúng đều có công thức chung (C6H10O5)n và thuỷ phân hoàn toàn cho glucozơ.

Saccarozơ có phải polisaccarit không?

Không. Saccarozơ là đisaccarit, thuỷ phân chỉ cho một phân tử glucozơ và một phân tử fructozơ.

Tinh bột và xenlulozơ có phải đồng phân của nhau không?

Không. Dù cùng viết (C6H10O5)n nhưng hệ số n của hai chất khác nhau, cấu tạo mắt xích cũng khác (α-glucozơ và β-glucozơ), nên không là đồng phân.

Làm sao nhận biết tinh bột trong thực nghiệm?

Nhỏ dung dịch iot vào mẫu thử, tinh bột cho màu xanh tím đặc trưng; xenlulozơ không có hiện tượng này.