Trả lời nhanh
Các nhân tố làm cho vùng ôn đới mưa nhiều là gió Tây ôn đới mang hơi ẩm từ đại dương vào lục địa, hoạt động của frông ôn đới và áp thấp ôn đới gây nâng không khí, cùng với dòng biển nóng làm tăng độ ẩm cho không khí ven bờ. Nhờ vậy, ở vĩ độ khoảng 40° – 60° mưa khá nhiều, nhất là phần ven biển phía tây các lục địa.
Nhắc lại: mưa hình thành thế nào?
Để có mưa, cần hai điều: không khí chứa nhiều hơi nước và có cơ chế khiến không khí đó bị nâng lên, lạnh đi, ngưng tụ thành mây rồi rơi xuống. Khi tìm nhân tố gây mưa nhiều, em chỉ cần tìm xem nhân tố nào cung cấp hơi ẩm và nhân tố nào làm không khí bốc lên.
Nhân tố 1: gió Tây ôn đới
Ở vĩ độ 30° – 60°, gió thổi chủ yếu theo hướng tây. Khi gió này thổi từ đại dương vào đất liền, nó mang theo lượng hơi ẩm lớn. Gặp địa hình cao hoặc vùng không khí lạnh, hơi nước dễ ngưng tụ thành mưa. Vì thế sườn đón gió phía tây của lục địa thường mưa nhiều (Tây Âu, Tây Bắc Mỹ).
Nhân tố 2: frông ôn đới
Frông là mặt ngăn cách giữa hai khối khí có tính chất khác nhau, ví dụ khối khí nóng ẩm cận nhiệt và khối khí lạnh cực. Dọc frông, không khí nóng nhẹ hơn bị đẩy trượt lên trên khối khí lạnh, lạnh dần và gây mây, mưa kéo dài. Frông ôn đới hoạt động quanh năm nên mưa tương đối đều ở nhiều nơi.
Nhân tố 3: áp thấp ôn đới
Khu vực ôn đới có các áp thấp di chuyển từ tây sang đông. Ở trung tâm áp thấp, không khí hội tụ rồi bốc lên, thuận lợi cho mây phát triển và mưa. Các áp thấp thường đi kèm frông nên hai nhân tố này hay đồng thời góp phần gây mưa.
Nhân tố 4: dòng biển nóng
Các dòng biển nóng chảy dọc bờ tây lục địa ở vĩ độ ôn đới (ví dụ dòng Gulf Stream kéo dài thành dòng Bắc Đại Tây Dương) làm không khí phía trên bốc hơi nhiều, ấm và ẩm hơn. Khi không khí này theo gió Tây vào lục địa, nó làm lượng mưa tăng, đồng thời khí hậu ven biển ấm hơn so với cùng vĩ độ ở vùng khác.
| Nhân tố | Vai trò chính |
|---|---|
| Gió Tây ôn đới | Mang hơi ẩm từ đại dương vào lục địa |
| Frông ôn đới | Nâng không khí nóng ẩm lên cao, gây mưa kéo dài |
| Áp thấp ôn đới | Không khí hội tụ và bốc lên, tạo mây mưa |
| Dòng biển nóng | Tăng độ ẩm, nhiệt độ cho không khí ven bờ |
So sánh để khỏi nhầm với đới khác
- Xích đạo mưa nhiều do áp thấp xích đạo và đối lưu mạnh, không phải do frông ôn đới.
- Chí tuyến mưa ít vì áp cao cận nhiệt đới có không khí chìm xuống, khô.
- Cực mưa ít vì không khí quá lạnh, hơi nước trong không khí rất thấp.
Nếu một phương án có «áp cao cận nhiệt đới» hay «gió Mậu dịch» (tín phong) đứng cạnh «vùng ôn đới mưa nhiều», đó là phương án sai vì chúng gây khô hoặc thuộc đới khác.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm «Gió – Frông – Áp thấp – Dòng biển nóng». Gió lo phần ẩm, frông và áp thấp lo phần nâng, dòng biển nóng bổ sung ẩm và nhiệt.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn «gió Mậu dịch» vì nhớ nhầm gió thổi nhiều quanh năm. Gió Mậu dịch thuộc vùng nhiệt đới, thổi từ áp cao cận nhiệt về xích đạo.
- Cho rằng «dòng biển lạnh» làm tăng mưa. Dòng biển lạnh làm không khí khô hơn nên mưa ít.
- Nhầm áp thấp với áp cao. Áp thấp gắn với mưa, áp cao gắn với trời quang.
Luyện tập
- Câu 1. Vì sao ven biển phía tây của lục địa ở ôn đới thường mưa nhiều hơn phía đông? Gợi ý: gió Tây mang ẩm từ đại dương vào trước, thêm ảnh hưởng của dòng biển nóng.
- Câu 2. Frông gây mưa như thế nào? Gợi ý: khối khí nóng bị đẩy lên trên khối khí lạnh, lạnh đi và ngưng tụ thành mây, mưa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao vùng ôn đới mưa nhiều?
Vì gió Tây ôn đới mang ẩm từ đại dương vào, cùng với hoạt động của frông, áp thấp ôn đới và ảnh hưởng của dòng biển nóng làm không khí bốc lên và ngưng tụ thành mưa.
Frông là gì?
Frông là mặt ngăn cách giữa hai khối khí có tính chất vật lý khác nhau, thường gây mây và mưa dọc theo nơi hai khối khí tiếp xúc.
Dòng biển lạnh ảnh hưởng thế nào đến lượng mưa?
Dòng biển lạnh làm không khí bên trên lạnh và khô hơn, khó bốc hơi nên thường làm giảm lượng mưa ở vùng ven bờ.