Trả lời nhanh
Các dòng biển lạnh thường xuất phát từ khu vực có vĩ độ cao (vùng ôn đới lạnh và cận cực), nơi nước biển có nhiệt độ thấp. Từ đó chúng chảy về phía vĩ độ thấp, tức hướng về xích đạo. Vì vậy dòng biển lạnh có nhiệt độ thấp hơn vùng nước xung quanh mà nó đi qua.
Giải thích: vì sao dòng biển lạnh bắt nguồn từ vĩ độ cao?
Dòng biển được gọi là “nóng” hay “lạnh” là do so sánh nhiệt độ của nó với vùng nước xung quanh. Ở vĩ độ cao, góc chiếu của tia Mặt Trời nhỏ nên nhận ít nhiệt, nước biển lạnh. Khối nước lạnh này bị gió thổi và lực Coriolis đẩy đi, tạo thành dòng chảy về vùng có vĩ độ thấp hơn.
Khi đến vùng ấm hơn, nước của dòng biển vẫn còn lạnh hơn nước chung quanh. Do đó ta gọi đó là dòng biển lạnh. Dòng biển nóng thì ngược lại: bắt nguồn từ vùng vĩ độ thấp (xích đạo, chí tuyến) rồi chảy lên vĩ độ cao.
Bảng so sánh dòng biển nóng và dòng biển lạnh
| Tiêu chí | Dòng biển lạnh | Dòng biển nóng |
|---|---|---|
| Nơi xuất phát | Vĩ độ cao (ôn đới, cận cực) | Vĩ độ thấp (xích đạo, chí tuyến) |
| Hướng chảy | Về phía xích đạo | Về phía hai cực |
| Nhiệt độ so với nước xung quanh | Thấp hơn | Cao hơn |
| Ảnh hưởng đến khí hậu ven bờ | Làm giảm nhiệt, ít mưa, khô | Làm ấm lên, mưa nhiều hơn |
Ví dụ các dòng biển lạnh tiêu biểu
- Dòng Labrador (Bắc Đại Tây Dương): từ vùng gần cực Bắc chảy xuống phía nam dọc bờ đông Bắc Mĩ.
- Dòng Ôi-a-si-ô (Oyashio, còn gọi dòng Kuril) ở Bắc Thái Bình Dương: chảy từ vùng cận cực xuống phía nam.
- Dòng Ca-li-phoóc-ni-a (California) ở bờ đông Bắc Thái Bình Dương.
- Dòng Pê-ru (Humboldt) ở bờ tây Nam Mĩ.
- Dòng Ben-ghê-la (Benguela) ở bờ tây châu Phi.
Ngược lại, dòng Gơn-xtrim (Gulf Stream) và dòng Cư-rô-si-ô (Kuroshio) là các ví dụ quen thuộc về dòng biển nóng.
Dòng biển lạnh ảnh hưởng gì đến khí hậu?
Dòng biển lạnh làm không khí phía trên mặt biển lạnh đi, khó bốc hơi và khó hình thành mây mưa. Vì vậy vùng ven bờ có dòng lạnh chảy qua thường khô hạn. Hoang mạc Atacama (Chi-lê, ven dòng Pê-ru) và hoang mạc Namib (Nam Phi, ven dòng Ben-ghê-la) là ví dụ điển hình.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Lạnh đi từ cực xuống, nóng đi từ xích đạo lên”. Chỉ cần nhớ nơi xuất phát là biết hướng chảy.
- Lỗi 1: Nhầm “xuất phát ở xích đạo” cho dòng lạnh. Xích đạo là nơi xuất phát của dòng nóng.
- Lỗi 2: Cho rằng dòng lạnh nào cũng lạnh tuyệt đối. Thực ra “lạnh” chỉ là so với nước xung quanh nó.
- Lỗi 3: Nhầm ảnh hưởng của dòng lạnh. Dòng lạnh làm khí hậu ven bờ khô hơn, không phải mưa nhiều hơn.
Nếu đề bài cho sẵn các phương án, hãy chọn phương án nói đến “vĩ độ cao”, “vùng cực” hoặc “vùng ôn đới – cận cực”. Loại các phương án nói đến xích đạo hay vùng chí tuyến.
Bài luyện tập
- Dòng biển có hướng chảy từ vĩ độ 60° về vĩ độ 30° thì là dòng nóng hay lạnh?
Đáp án: Dòng lạnh, vì chảy từ vĩ độ cao về vĩ độ thấp. - Giải thích vì sao ven bờ có dòng Pê-ru chảy qua lại xuất hiện hoang mạc.
Đáp án: Dòng lạnh làm lạnh lớp không khí sát mặt biển, hạn chế bốc hơi và tạo mây mưa, nên khí hậu ven bờ khô hạn. - Dòng biển nóng thường bắt nguồn từ đâu?
Đáp án: Từ vùng vĩ độ thấp (xích đạo, chí tuyến), rồi chảy về vĩ độ cao.
Câu hỏi thường gặp
Dòng biển lạnh chảy theo hướng nào?
Dòng biển lạnh chảy từ vĩ độ cao về phía vĩ độ thấp, tức là hướng về xích đạo.
Dòng biển nóng thường xuất phát ở khu vực nào?
Dòng biển nóng thường xuất phát từ vùng vĩ độ thấp như xích đạo và chí tuyến, rồi chảy về phía hai cực.
Dòng biển lạnh ảnh hưởng thế nào đến khí hậu ven bờ?
Dòng biển lạnh làm giảm nhiệt độ và hạn chế mưa ở vùng ven bờ. Một số nơi hình thành hoang mạc ven biển, ví dụ Atacama và Namib.
Kể tên một số dòng biển lạnh tiêu biểu.
Dòng Labrador, Ôi-a-si-ô (Kuril), Ca-li-phoóc-ni-a, Pê-ru (Humboldt) và Ben-ghê-la.