Trả lời nhanh
Bồi tụ là quá trình tích tụ (lắng đọng) các vật liệu đã bị phá huỷ và được vận chuyển đến một nơi mới. Vì vậy phương án “chuyển đổi vật liệu khỏi vị trí của nó” (bóc mòn) và phương án “di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác” (vận chuyển) đều sai. Đáp án đúng là phương án nói về sự tích tụ vật liệu.
Đề bài và cách xác định đáp án
Câu hỏi thường gặp: “Bồi tụ là quá trình: A. chuyển đổi các vật liệu khỏi vị trí của nó; B. di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác; …”. Hai phương án còn lại ở các đề khác nhau có thể xếp thứ tự khác nhau, nên em đừng nhớ máy móc chữ cái. Hãy tìm phương án có ý “tích tụ / lắng đọng / tích luỹ vật liệu”.
Hai phương án A và B nêu trong đề đều không đúng, vì chúng mô tả hai giai đoạn khác của quá trình ngoại lực.
Vì sao A và B sai?
- A. “Chuyển đổi vật liệu khỏi vị trí của nó”: đây là ý của bóc mòn. Vật liệu bị nước, gió, băng hà… lấy đi khỏi chỗ ban đầu, nên bề mặt bị hạ thấp, chứ không được bồi cao.
- B. “Di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác”: đây là ý của vận chuyển. Vật liệu mới chỉ đang trên đường đi, chưa dừng lại nên chưa gọi là bồi tụ.
Bồi tụ chỉ xảy ra khi tác nhân (dòng nước, gió, sóng, băng) yếu đi hoặc mất năng lượng, không mang nổi vật liệu nữa nên vật liệu rơi xuống và chất thành lớp.
Chuỗi quá trình ngoại lực cần nhớ
| Quá trình | Bản chất | Kết quả với địa hình |
|---|---|---|
| Phong hoá | Phá huỷ, làm đá và khoáng vật vỡ vụn, biến đổi tại chỗ | Tạo vật liệu vụn, lớp vỏ phong hoá |
| Bóc mòn | Lấy vật liệu đã bị phá huỷ ra khỏi vị trí ban đầu | Hạ thấp, tạo địa hình âm (thung lũng, khe rãnh…) |
| Vận chuyển | Di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác | Không tạo hình dạng riêng, là khâu trung gian |
| Bồi tụ | Tích tụ, lắng đọng vật liệu | Nâng cao bề mặt, tạo địa hình tích tụ (đồng bằng, bãi bồi, cồn cát…) |
Mẹo nhớ: “Vỡ – Bóc – Chở – Bỏ”. Vỡ (phong hoá), bóc (bóc mòn), chở (vận chuyển), bỏ xuống (bồi tụ).
Ví dụ thực tế về bồi tụ
- Phù sa sông Hồng, sông Cửu Long lắng đọng ở vùng hạ lưu, lâu dần tạo nên đồng bằng châu thổ.
- Sóng biển đưa cát vào bờ tạo bãi cát ven biển.
- Gió thổi cát đi rồi bỏ lại ở nơi gió yếu, hình thành cồn cát, đụn cát ở vùng khô hạn và ven biển.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm bồi tụ với vận chuyển vì cùng liên quan đến “vật liệu từ nơi khác đến”. Hãy chú ý từ khoá: vận chuyển là “đang di chuyển”, bồi tụ là “đã dừng lại, chất thành lớp”.
- Nhầm bồi tụ với bóc mòn vì cả hai đều làm thay đổi vị trí vật liệu. Bóc mòn làm bề mặt thấp đi, bồi tụ làm cao lên.
- Cho rằng bồi tụ là nội lực. Thực ra bồi tụ là một quá trình của ngoại lực.
Luyện tập nhanh
- Việc phù sa lắng đọng tạo nên bãi bồi ven sông là quá trình nào?
Đáp án: bồi tụ. - Nước mưa cuốn lớp đất mặt trên sườn đồi trọc xuống chân đồi là quá trình nào?
Đáp án: bóc mòn (khi cuốn đi) và vận chuyển (khi đang trôi); đến chân đồi, lớp đất lắng lại là bồi tụ. - Vì sao vùng cửa sông thường dễ bồi tụ?
Đáp án: dòng sông ra gần biển thì độ dốc giảm, dòng chảy yếu đi nên phù sa lắng xuống.
Câu hỏi thường gặp
Bồi tụ là quá trình gì?
Bồi tụ là quá trình tích tụ, lắng đọng các vật liệu đã bị phá huỷ và được tác nhân ngoại lực (nước, gió, sóng, băng hà) vận chuyển đến, làm nâng cao bề mặt địa hình.
Bồi tụ khác bóc mòn như thế nào?
Bóc mòn lấy vật liệu khỏi vị trí ban đầu nên làm bề mặt thấp đi. Bồi tụ thì để vật liệu lắng xuống nơi mới nên làm bề mặt cao lên.
Bồi tụ có phải là vận chuyển không?
Không. Vận chuyển là khâu di chuyển vật liệu từ nơi này sang nơi khác. Bồi tụ chỉ xảy ra khi vật liệu dừng lại và tích tụ.
Cho ví dụ địa hình do bồi tụ tạo thành?
Đồng bằng châu thổ (sông Hồng, sông Cửu Long), bãi bồi ven sông, bãi cát ven biển, cồn cát, đụn cát.