Biện pháp bảo vệ và sử dụng hiệu quả đất ở đồng bằng nước ta

Trả lời nhanh

Ở đồng bằng nước ta, biện pháp sử dụng và bảo vệ đất có hiệu quả là: làm thủy lợi hợp lí, canh tác khoa học (luân canh, bón phân hữu cơ, thâm canh), đồng thời cải tạo đất bị chua, mặn, phèn, bạc màu, glây hoá. Các biện pháp như làm ruộng bậc thang, đào hố vảy cá, trồng cây theo băng là của vùng đồi núi, không phải của đồng bằng.

Đề bài này thường hỏi gì?

Câu hỏi quen thuộc trong phần sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất của Địa lí Việt Nam thường có dạng: «Biện pháp nào sau đây được dùng để bảo vệ đất ở đồng bằng nước ta?». Trong 4 phương án thường lẫn cả biện pháp của đồi núi và biện pháp của đồng bằng. Mấu chốt của câu này là xác định đúng vùng trước khi chọn.

Lưu ý: trang này không ghi lại nguyên văn 4 phương án của đề cũ, nên thầy cô trình bày theo hướng nhận diện: em gặp phương án nào thuộc nhóm «đồng bằng» thì đó là đáp án đúng.

Các biện pháp dùng cho đất đồng bằng

Vấn đề của đất đồng bằng Biện pháp
Thiếu hoặc thừa nước, úng, hạn Xây dựng hệ thống thủy lợi: kênh mương, đê, trạm bơm, tưới tiêu chủ động
Đất bạc màu (đồng bằng sông Hồng, vùng rìa phù sa cổ) Bón phân hữu cơ, luân canh, xen canh, cải tạo đất, tăng độ che phủ
Đất mặn ven biển (đồng bằng sông Cửu Long, ven biển Bắc Bộ) Thau chua rửa mặn, đắp đê, cống ngăn mặn, dẫn nước ngọt, trồng giống chịu mặn
Đất phèn (Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên) Đào kênh, lên liếp, rửa phèn, bón vôi, chọn cây chịu phèn
Đất glây hoá, ngập úng Hạ mực nước ngầm, cải tạo, tiêu úng, canh tác hợp lí

Phân biệt với biện pháp ở miền đồi núi

Ở đồi núi, nguy cơ lớn nhất là xói mòn, rửa trôi do địa hình dốc và mưa nhiều theo mùa. Vì vậy biện pháp ở đây hướng tới giữ đất trên sườn dốc:

  • Làm ruộng bậc thang.
  • Đào hố vảy cá, trồng cây theo băng.
  • Canh tác trên đất dốc kết hợp trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc.
  • Hạn chế phá rừng, nương rẫy du canh.

Mẹo nhớ: «Đồi núi giữ đất – đồng bằng chữa đất». Đồi núi lo đất bị cuốn đi (xói mòn); đồng bằng lo đất bị biến chất (mặn, phèn, bạc màu) và nước tưới tiêu.

Vì sao chọn như vậy?

  • Đồng bằng bằng phẳng, độ dốc nhỏ nên xói mòn không phải vấn đề chính; ruộng bậc thang vì thế không phù hợp.
  • Đồng bằng tập trung dân cư, thâm canh cao, dễ bạc màu nếu dùng nhiều phân hoá học mà ít hữu cơ.
  • Ven biển chịu ảnh hưởng triều, xâm nhập mặn, nên phải kiểm soát nước.
  • Diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người thấp, nên phải sử dụng tiết kiệm, tăng hệ số sử dụng đất bằng tăng vụ.

Lỗi sai thường gặp

  • Chọn «ruộng bậc thang» hoặc «trồng cây theo băng» vì nghĩ đó là biện pháp chống xói mòn nói chung – quên rằng chúng thuộc vùng đồi núi.
  • Nhầm «thau chua rửa mặn» là biện pháp của miền núi; thực tế đó là của vùng đồng bằng ven biển, đồng bằng sông Cửu Long.
  • Chỉ nhớ «bón phân hoá học» mà quên bón phân hữu cơ, luân canh để giữ độ phì.

Luyện tập

  1. Trong các biện pháp sau, biện pháp nào KHÔNG phù hợp để bảo vệ đất ở đồng bằng: thau chua rửa mặn; đào hố vảy cá; xây dựng hệ thống kênh mương tưới tiêu?
    Đáp án: đào hố vảy cá, vì đây là biện pháp chống xói mòn trên đất dốc ở đồi núi.
  2. Vì sao ở đồng bằng sông Cửu Long cần kết hợp thủy lợi với cải tạo đất?
    Đáp án: vùng này có diện tích lớn đất mặn, đất phèn; muốn trồng lúa và cây ăn quả có hiệu quả phải có nước ngọt để rửa mặn, rửa phèn, đồng thời kiểm soát nước mặn xâm nhập mùa khô.
  3. Kể hai biện pháp chống bạc màu ở đồng bằng sông Hồng.
    Đáp án (ví dụ): bón phân hữu cơ kết hợp phân vô cơ hợp lí; luân canh, xen canh cây họ đậu để giữ độ phì cho đất.

Câu hỏi thường gặp

Biện pháp chống xói mòn đất ở đồng bằng có quan trọng không?

Không phải trọng tâm. Đồng bằng ít dốc nên vấn đề chính là mặn, phèn, bạc màu và tưới tiêu; xói mòn là vấn đề lớn của vùng đồi núi.

Ruộng bậc thang dùng cho vùng nào?

Ruộng bậc thang dùng ở sườn đồi núi dốc để giảm tốc độ dòng chảy, hạn chế xói mòn và giữ nước, giữ đất.

Thau chua rửa mặn là gì?

Là biện pháp dẫn nước ngọt vào ruộng rồi tháo đi để hoà tan và đưa bớt muối, chất chua, phèn ra khỏi tầng đất canh tác, thường dùng ở đồng bằng ven biển.

Làm sao nhớ nhanh biện pháp đất theo vùng?

Đồi núi giữ đất (bậc thang, hố vảy cá, trồng cây theo băng, trồng rừng); đồng bằng chữa đất (thủy lợi, cải tạo mặn, phèn, bạc màu, canh tác hợp lí).