Trả lời nhanh
Biện pháp bảo vệ đất trồng ở đồi núi nước ta là chống xói mòn: làm ruộng bậc thang, trồng cây theo băng, đào hố vảy cá, canh tác trên đất dốc hợp lí và phủ xanh đất trống đồi trọc. Lí do: đồi núi có độ dốc lớn, mưa tập trung theo mùa nên lớp đất mặt dễ bị nước cuốn trôi. Các phương án tăng vụ, chống nhiễm mặn, chống nhiễm phèn không thuộc vùng đồi núi.
Đề bài và cách hiểu câu hỏi
Đề thường gặp: “Biện pháp bảo vệ đất trồng ở đồi núi nước ta là: A. đẩy mạnh tăng vụ; B. chống nhiễm mặn; C. chống nhiễm phèn; D. (phương án nói về chống xói mòn, làm ruộng bậc thang, trồng cây theo băng…)”.
Từ khoá của câu hỏi là “ở đồi núi”. Em cần nhớ: mỗi vùng địa hình có vấn đề về đất riêng, nên biện pháp bảo vệ cũng khác nhau. Gặp dạng này, hãy xác định vùng trước rồi mới chọn biện pháp.
Vì sao đất đồi núi phải chống xói mòn?
- Địa hình dốc: nước mưa chảy nhanh trên sườn dốc, mang theo lớp đất mặt giàu mùn.
- Mưa nhiều, tập trung theo mùa: mưa lớn làm tăng sức bào mòn của dòng chảy.
- Mất lớp phủ thực vật: phá rừng, đốt nương làm rẫy khiến đất trống, không còn tán cây và rễ cây giữ đất.
- Hậu quả: đất bạc màu, trơ sỏi đá, năng suất giảm, lũ quét và sạt lở dễ xảy ra, bồi lấp sông suối ở hạ lưu.
Các biện pháp cụ thể ở vùng đồi núi
| Biện pháp | Tác dụng |
|---|---|
| Làm ruộng bậc thang | Biến sườn dốc thành các bậc phẳng, giảm tốc độ dòng chảy, giữ nước và đất |
| Trồng cây theo băng, theo đường đồng mức | Các băng cây chắn dòng nước, hạn chế đất trôi |
| Đào hố vảy cá, làm bờ chắn | Giữ nước mưa, giữ đất quanh gốc cây |
| Trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc | Tán cây giảm sức rơi của hạt mưa, rễ cây giữ đất |
| Canh tác hợp lí trên đất dốc (xen canh, cây họ đậu, che phủ gốc) | Duy trì độ che phủ và độ phì của đất |
| Bảo vệ rừng đầu nguồn, hạn chế đốt nương làm rẫy | Giữ nguồn nước, chống lũ quét, sạt lở |
Loại trừ từng phương án
- A. Đẩy mạnh tăng vụ – sai. Tăng vụ là tăng số vụ gieo trồng trên cùng diện tích, gắn với đất bằng, có nước tưới như đồng bằng. Đây là hướng khai thác, không phải biện pháp bảo vệ đất đồi núi; làm quá mức còn khiến đất nhanh kiệt dinh dưỡng.
- B. Chống nhiễm mặn – sai. Nhiễm mặn xảy ra ở vùng ven biển, cửa sông, nhất là Đồng bằng sông Cửu Long khi nước biển xâm nhập, không phải ở đồi núi.
- C. Chống nhiễm phèn – sai. Đất phèn tập trung ở vùng trũng như Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên, bán đảo Cà Mau, không phải vấn đề chính của đồi núi.
- Phương án về chống xói mòn (ruộng bậc thang, trồng cây theo băng…) – đúng, vì giải quyết trực tiếp nguy cơ lớn nhất của đất dốc.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
Mẹo: đồi núi → dốc → xói mòn; đồng bằng ven biển → mặn; vùng trũng → phèn; đồng bằng đông dân → thâm canh, tăng vụ.
Lỗi thường gặp: thấy cụm “bảo vệ đất trồng” liền chọn tăng vụ hoặc cải tạo đất mặn, phèn mà quên chú ý cụm “ở đồi núi”. Một lỗi nữa là nhầm “chống xói mòn” (đồi núi) với “chống thoái hoá, bạc màu” (đất đã bị thâm canh lâu năm ở đồng bằng trung du).
Luyện tập
- Ở Đồng bằng sông Cửu Long, biện pháp nào giúp bảo vệ đất trước tình trạng xâm nhập mặn: làm ruộng bậc thang hay xây cống ngăn mặn, trữ nước ngọt?
Đáp án: xây cống ngăn mặn, trữ nước ngọt; ruộng bậc thang chỉ dùng ở sườn dốc. - Nêu hai việc làm của người dân miền núi giúp hạn chế xói mòn đất.
Gợi ý: làm ruộng bậc thang; trồng cây theo đường đồng mức hoặc trồng rừng phủ xanh đất trống. - Vì sao đốt nương làm rẫy trên sườn dốc làm đất nhanh bạc màu?
Gợi ý: mất lớp phủ thực vật, mưa lớn cuốn trôi lớp đất mặt giàu mùn.
Câu hỏi thường gặp
Biện pháp bảo vệ đất trồng ở đồi núi nước ta là gì?
Là chống xói mòn: làm ruộng bậc thang, trồng cây theo băng, đào hố vảy cá, trồng rừng phủ xanh đất trống đồi trọc và canh tác hợp lí trên đất dốc.
Vì sao tăng vụ không phải biện pháp bảo vệ đất đồi núi?
Tăng vụ là tăng số vụ gieo trồng trên đất bằng có nước tưới, nhằm khai thác hiệu quả hơn. Nó không giải quyết nguy cơ xói mòn do độ dốc và mưa lớn ở đồi núi.
Chống nhiễm mặn và chống nhiễm phèn áp dụng ở đâu?
Chống nhiễm mặn áp dụng ở vùng ven biển, cửa sông; chống nhiễm phèn áp dụng ở vùng đất trũng như Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên, Cà Mau.