Trả lời nhanh
Bào quan chỉ có ở tế bào động vật mà không có ở tế bào thực vật là trung thể (còn gọi là trung tử). Trung thể gồm hai trung tử xếp vuông góc, giúp tổ chức thoi phân bào khi tế bào phân chia. Tế bào thực vật bậc cao không có trung thể nhưng vẫn hình thành được thoi phân bào theo cách khác.
Vì sao đáp án là trung thể?
Khi gặp câu hỏi dạng “bào quan chỉ có ở động vật”, em hãy nhớ: tế bào thực vật có thêm những cấu trúc riêng (thành tế bào, lục lạp, không bào lớn), còn tế bào động vật có trung thể là dấu hiệu đặc trưng.
Mỗi trung thể gồm hai trung tử nằm vuông góc với nhau, mỗi trung tử có 9 bộ ba vi ống xếp thành hình trụ. Trung thể nằm gần nhân và là trung tâm tổ chức các vi ống. Khi tế bào chuẩn bị phân chia, trung thể nhân đôi rồi di chuyển về hai cực để tạo thoi phân bào.
Tế bào thực vật bậc cao không có trung thể. Thoi phân bào ở chúng vẫn được tạo ra nhờ các trung tâm tổ chức vi ống khác phân tán quanh nhân.
Bảng so sánh nhanh các bào quan hay gặp
| Bào quan / cấu trúc | Tế bào động vật | Tế bào thực vật |
|---|---|---|
| Trung thể (trung tử) | Có | Không (thực vật bậc cao) |
| Lục lạp | Không | Có (ở tế bào quang hợp) |
| Thành tế bào cellulose | Không | Có |
| Không bào lớn trung tâm | Không hoặc rất nhỏ | Có |
| Ti thể | Có | Có |
| Ribosome, lưới nội chất, bộ máy Golgi | Có | Có |
Loại trừ các phương án dễ nhầm
- Ti thể: có ở cả hai loại tế bào vì cả hai đều hô hấp hiếu khí để tạo ATP. Thực vật không “bỏ” ti thể dù có lục lạp.
- Lục lạp: chỉ có ở thực vật (và tảo), tức là chiều ngược lại với câu hỏi. Đây là chỗ học sinh hay đọc nhầm đề.
- Không bào: thực vật có không bào lớn; động vật có không bào nhỏ (như không bào tiêu hóa ở một số tế bào), nên không phải “chỉ có ở động vật”.
- Lưới nội chất, bộ máy Golgi, ribosome: là bào quan chung của tế bào nhân thực.
- Thành tế bào: không phải bào quan theo cách phân loại thông thường và chỉ có ở thực vật, nấm, vi khuẩn.
Lưu ý về lysosome
Một số tài liệu nói lysosome (lizôxôm) là đặc trưng của tế bào động vật, vì ở thực vật chức năng tiêu hóa chủ yếu do không bào lớn đảm nhiệm. Nếu đề cho cả trung thể và lysosome, em chọn trung thể, vì đây là bào quan được SGK nêu rõ là có ở động vật và không có ở thực vật bậc cao. Nếu đề chỉ có lysosome, hãy xem kỹ cách SGK em đang học trình bày.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm “Động vật có Trung thể, Thực vật có Lục lạp“: hai bào quan này như hai “dấu vân tay” để phân biệt hai loại tế bào.
Lỗi sai thường gặp
- Đọc nhầm đề “chỉ có ở động vật” thành “chỉ có ở thực vật” rồi chọn lục lạp.
- Cho rằng thực vật không có ti thể vì đã có lục lạp.
- Nhầm trung thể với nhân hoặc với thoi phân bào. Trung thể là bào quan, còn thoi phân bào là cấu trúc tạm thời trong phân bào.
Luyện tập
- Điền vào chỗ trống: Bào quan có hai trung tử vuông góc, tham gia tạo thoi phân bào ở tế bào động vật là ______.
Đáp án: trung thể. - Kể tên hai cấu trúc chỉ có ở tế bào thực vật mà không có ở tế bào động vật.
Đáp án: lục lạp và thành tế bào cellulose (không bào lớn trung tâm cũng là một đặc điểm điển hình). - Tế bào thực vật không có trung thể thì có phân bào được không?
Đáp án: Có. Thoi phân bào vẫn được hình thành nhờ các trung tâm tổ chức vi ống khác.
Câu hỏi thường gặp
Bào quan nào chỉ có ở tế bào động vật?
Đó là trung thể (trung tử), bào quan gồm hai trung tử vuông góc, tham gia hình thành thoi phân bào. Thực vật bậc cao không có trung thể.
Bào quan nào chỉ có ở tế bào thực vật?
Lục lạp là bào quan đặc trưng của tế bào thực vật. Ngoài ra thực vật còn có thành tế bào cellulose và không bào lớn trung tâm.
Ti thể có ở tế bào thực vật không?
Có. Ti thể có ở cả tế bào động vật và thực vật vì cả hai đều cần hô hấp tế bào để tạo năng lượng ATP.
Tế bào thực vật không có trung thể thì phân chia bằng cách nào?
Tế bào thực vật vẫn phân bào bình thường. Thoi phân bào được tạo ra nhờ các trung tâm tổ chức vi ống khác quanh nhân, không cần trung thể.