Axit nào sau đây là axit béo không no? Axit stearic, acrylic, axetic hay oleic
Lớp 12Hóa học

Axit nào sau đây là axit béo không no? Axit stearic, acrylic, axetic hay oleic

Trả lời nhanh

Đáp án D – axit oleic. Axit oleic C17H33COOH có mạch 18 nguyên tử C không phân nhánh, chứa 1 liên kết đôi C=C nên là axit béo không no. Axit stearic là axit béo no, axit axetic là axit no mạch ngắn, còn axit acrylic tuy không no nhưng chỉ có 3 C nên không phải axit béo.

Đề bài

Axit nào sau đây là axit béo không no?

  • A. Axit stearic
  • B. Axit acrylic
  • C. Axit axetic
  • D. Axit oleic

Hai điều kiện để chọn đúng đáp án

Câu hỏi yêu cầu axit đó phải thoả mãn đồng thời hai điều kiện:

  1. Là axit béo: axit monocacboxylic, mạch cacbon dài (thường 12–24 C), không phân nhánh, số nguyên tử C chẵn. Axit béo là sản phẩm thuỷ phân chất béo.
  2. Không no: trong gốc hiđrocacbon có ít nhất một liên kết đôi C=C (hoặc liên kết ba).

Nhiều bạn chỉ để ý chữ “không no” nên chọn nhầm axit acrylic. Đây là bẫy chính của câu này.

Loại trừ từng phương án

Phương án Công thức Là axit béo? No hay không no? Kết luận
A. Axit stearic C17H35COOH Có (18 C) No Loại
B. Axit acrylic CH2=CH–COOH Không (chỉ 3 C) Không no Loại
C. Axit axetic CH3COOH Không (2 C) No Loại
D. Axit oleic C17H33COOH Có (18 C) Không no (1 C=C) Chọn
  • A sai: gốc C17H35– là gốc ankyl no (dạng CnH2n+1), không có liên kết bội.
  • B sai: có liên kết đôi nhưng mạch quá ngắn, không thuộc nhóm axit béo.
  • C sai: axit no, mạch ngắn, là thành phần của giấm ăn.
  • D đúng: gốc C17H33– có 1 liên kết đôi (cấu hình cis, ở vị trí C số 9).

Bảng axit béo thường gặp cần thuộc

Tên Công thức Loại
Axit panmitic C15H31COOH No
Axit stearic C17H35COOH No
Axit oleic C17H33COOH Không no (1 C=C)
Axit linoleic C17H31COOH Không no (2 C=C)

Mẹo nhớ: với gốc 17 C, số H giảm dần 35 → 33 → 31 tương ứng 0 → 1 → 2 liên kết đôi. Cứ bớt 2 H thì thêm 1 liên kết π. Chữ “ol” trong oleic và linoleic gợi nhớ “dầu” (olive), tức chất béo lỏng chứa nhiều gốc không no.

Cách nhận biết axit béo không no bằng phản ứng

Liên kết C=C trong axit oleic cho phép nó tham gia phản ứng cộng mà axit stearic không có:

  • Cộng brom (làm mất màu nước brom): C17H33COOH + Br2 → C17H33Br2COOH. Hiện tượng: dung dịch brom màu nâu đỏ nhạt dần rồi mất màu.
  • Cộng hiđro (Ni, t°): C17H33COOH + H2 → C17H35COOH (axit oleic chuyển thành axit stearic).

Ở mức chất béo: (C17H33COO)3C3H5 + 3H2 → (C17H35COO)3C3H5 (Ni, t°). Đây là cách “hiđro hoá” dầu thực vật lỏng thành mỡ rắn dùng làm bơ thực vật.

Lỗi sai thường gặp

  • Chọn B vì thấy “không no” mà quên điều kiện “axit béo” (phải mạch dài, thường ≥ 12 C).
  • Nhầm axit oleic với axit stearic vì cùng 18 C; khác nhau ở chỗ oleic có 1 liên kết đôi.
  • Nghĩ mọi axit hữu cơ đều là axit béo; thực tế axit axetic, axit fomic, axit oxalic… không phải.

Bài luyện tập

  1. Axit nào sau đây là axit béo no: axit panmitic, axit oleic, axit linoleic, axit metacrylic?
    Đáp án: axit panmitic (C15H31COOH), mạch dài và chỉ có liên kết đơn.
  2. Phân tử axit linoleic có bao nhiêu liên kết đôi C=C?
    Đáp án: 2 liên kết đôi (công thức C17H31COOH).
  3. 1 mol triolein cộng tối đa bao nhiêu mol H2 (Ni, t°)?
    Đáp án: 3 mol, vì mỗi gốc oleic có 1 liên kết C=C và triolein có 3 gốc oleic.

Câu hỏi thường gặp

Axit béo là gì?

Axit béo là axit monocacboxylic có mạch cacbon dài, không phân nhánh, thường có số nguyên tử C chẵn từ khoảng 12 đến 24. Chúng thu được khi thuỷ phân chất béo.

Axit acrylic có phải axit béo không?

Không. Axit acrylic CH2=CH–COOH là axit không no nhưng chỉ có 3 nguyên tử C, mạch quá ngắn nên không thuộc nhóm axit béo.

Axit oleic và axit stearic khác nhau ở điểm nào?

Cùng có 18 nguyên tử C, nhưng axit stearic C17H35COOH là axit no, còn axit oleic C17H33COOH có 1 liên kết đôi C=C nên là axit không no.

Ngoài axit oleic, axit béo không no nào hay gặp?

Axit linoleic C17H31COOH (2 liên kết đôi) và axit linolenic C17H29COOH (3 liên kết đôi) cũng là axit béo không no thường gặp trong dầu thực vật.

Bài học liên quan