Trả lời nhanh
Dân cư châu Á phân bố không đồng đều. Dân cư tập trung đông ở các đồng bằng và ven biển thuộc Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á, nơi mật độ thường trên 100 người/km². Dân cư thưa thớt ở Bắc Á, Trung Á, Tây Nam Á và miền tây Trung Quốc vì khí hậu khắc nghiệt, địa hình hiểm trở, thiếu nước.
Cách đọc lược đồ phân bố dân cư trước khi viết
Câu hỏi “dựa vào hình và thông tin trong bài” yêu cầu em kết hợp hai nguồn: lược đồ mật độ dân số (màu đậm là đông, màu nhạt là thưa) và phần kênh chữ trong bài. Em đọc theo ba bước:
- Đọc bảng chú giải: xem các mức mật độ (người/km²) ứng với màu nào.
- Tìm vùng màu đậm nhất, rồi vùng màu nhạt nhất: gọi tên khu vực, đồng bằng, quốc gia.
- Đối chiếu với bản đồ tự nhiên: vùng đông thường là đồng bằng, ven biển; vùng thưa thường là núi, cao nguyên, hoang mạc, vùng lạnh.
Đặc điểm chung: dân đông nhưng phân bố không đều
Châu Á là châu lục đông dân nhất thế giới, chiếm khoảng 60% dân số toàn cầu. Mật độ dân số trung bình toàn châu lục khoảng trên 100 người/km² (làm tròn theo số liệu gần đây). Tuy nhiên con số trung bình này che đi sự chênh lệch rất lớn giữa các vùng: có nơi hàng trăm người/km², có nơi chưa tới 1 người/km².
Những khu vực dân cư đông đúc
| Khu vực | Nơi tập trung dân cư | Mật độ tham khảo |
|---|---|---|
| Đông Á | Đồng bằng Hoa Bắc, Hoa Trung, vùng ven biển phía đông Trung Quốc; đồng bằng ven biển Nhật Bản; bán đảo Triều Tiên | Thường trên 100, nhiều nơi trên 200 người/km² |
| Nam Á | Đồng bằng sông Hằng, sông Ấn; ven biển phía tây và đông bán đảo Ấn Độ; Bangladesh | Thường trên 100, nhiều nơi trên 200 người/km² |
| Đông Nam Á | Đồng bằng châu thổ sông Hồng, sông Mê Công, sông Mê Nam (Chao Phraya); đảo Gia-va (Indonesia); ven biển Philippines | Thường trên 100 người/km² |
Ba khu vực này có chung đặc điểm: nằm ở rìa đông, nam và đông nam của châu lục, có đồng bằng châu thổ rộng, khí hậu gió mùa, nhiều nước. Đây cũng là nơi tập trung các đô thị lớn như Tô-ki-ô, Thượng Hải, Bắc Kinh, Đê-li, Mum-bai, Đắc-ca, Gia-các-ta.
Những khu vực dân cư thưa thớt
- Bắc Á (Xi-bia của Liên bang Nga): khí hậu lạnh giá, đất đóng băng, mật độ thường dưới 1–10 người/km².
- Trung Á và Mông Cổ: khí hậu khô hạn, thảo nguyên, bán hoang mạc, hoang mạc.
- Tây Nam Á: phần lớn là cao nguyên, hoang mạc (như bán đảo A-rập); dân cư chỉ tập trung nơi có nước như thung lũng sông Ti-gơ-rơ, Ơ-phrát, ven biển.
- Miền tây Trung Quốc: cao nguyên Tây Tạng, bồn địa và hoang mạc, địa hình cao hiểm trở.
Giải thích vì sao dân cư phân bố không đều
| Nhân tố | Vùng đông dân | Vùng thưa dân |
|---|---|---|
| Địa hình | Đồng bằng phù sa màu mỡ, bằng phẳng | Núi cao, cao nguyên, hoang mạc |
| Khí hậu | Gió mùa, mưa nhiều, ấm áp | Lạnh giá (Bắc Á) hoặc khô hạn (Trung Á, Tây Nam Á) |
| Nguồn nước | Sông ngòi dày đặc, nhiều nước | Ít sông, thiếu nước ngọt |
| Kinh tế – lịch sử | Trồng lúa nước cần nhiều lao động; có nền văn minh lâu đời; công nghiệp, đô thị phát triển | Giao thông khó khăn, kinh tế chậm phát triển, khai thác khó |
Bài mẫu trả lời ngắn gọn
Dân cư châu Á phân bố không đều. Đông nhất là các đồng bằng và ven biển ở Đông Á, Nam Á và Đông Nam Á, mật độ nhiều nơi trên 100 người/km², do có địa hình thấp bằng, khí hậu gió mùa, nhiều nước, thuận lợi cho trồng lúa nước và phát triển đô thị. Thưa dân ở Bắc Á, Trung Á, Tây Nam Á và tây Trung Quốc, mật độ thường dưới 10 người/km², do khí hậu lạnh hoặc khô hạn, địa hình núi cao, hoang mạc.
Mẹo nhớ
Em nhớ quy tắc “ĐÔNG – NAM đông, BẮC – TÂY – GIỮA thưa“: rìa đông, nam, đông nam đông dân; phía bắc, tây và vùng nội địa ở giữa thưa dân.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ liệt kê tên vùng mà không nêu mật độ hoặc không giải thích nguyên nhân.
- Nhầm Tây Nam Á là vùng đông dân vì có nhiều quốc gia và dầu mỏ; thực tế dân cư chỉ tập trung ở những nơi có nước.
- Dùng mật độ trung bình của châu lục để kết luận “dân cư phân bố đều”.
Luyện tập
- Vì sao đồng bằng sông Hằng có mật độ dân số rất cao?
Đáp án: đất phù sa màu mỡ, địa hình bằng phẳng, mưa gió mùa và có nguồn nước dồi dào nên thuận lợi trồng lúa, nuôi được nhiều người; lịch sử khai thác lâu đời. - Nêu hai khu vực thưa dân của châu Á và một nguyên nhân cho mỗi khu vực.
Ví dụ: Bắc Á – khí hậu lạnh giá quanh năm; Tây Nam Á – hoang mạc, thiếu nước. - Vì sao nhiều đô thị lớn của châu Á nằm ven biển hoặc ven sông?
Đáp án: thuận lợi giao thông, thương mại, có đồng bằng và nguồn nước, thu hút dân cư và công nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Dân cư châu Á tập trung đông nhất ở khu vực nào?
Tập trung đông nhất ở Đông Á, Nam Á và Đông Nam Á, nhất là các đồng bằng châu thổ và vùng ven biển, nơi mật độ thường trên 100 người/km².
Vì sao Bắc Á và Trung Á có dân cư thưa thớt?
Bắc Á có khí hậu lạnh giá, đất đóng băng; Trung Á khô hạn với thảo nguyên và hoang mạc. Điều kiện sống và sản xuất khó khăn nên dân cư thưa.
Khi đọc lược đồ mật độ dân số cần chú ý điều gì?
Cần xem bảng chú giải để biết màu ứng với mật độ nào, tìm vùng đậm nhất và nhạt nhất, rồi đối chiếu với địa hình, khí hậu, sông ngòi để giải thích.