Trả lời nhanh
Phần đông của châu Phi có địa hình cao: nhiều sơn nguyên đồ sộ (như sơn nguyên Ê-ti-ô-pi-a, sơn nguyên Đông Phi), xen các núi lửa cao như Ki-li-man-gia-rô và hệ thống thung lũng đứt gãy sâu chứa nhiều hồ dài, hẹp. Đây là vùng “Phi cao” của lục địa, trái với phía tây bắc thấp hơn với nhiều bồn địa và đồng bằng.
Địa hình châu Phi nhìn tổng thể
Châu Phi có địa hình tương đối đơn giản, có thể hình dung như một khối cao nguyên khổng lồ với độ cao trung bình khoảng 750 m. Đường bờ biển ít bị cắt xẻ nên đồng bằng ven biển hẹp, núi và sơn nguyên đến sát biển ở nhiều nơi.
Nếu vẽ một đường chéo tưởng tượng từ tây bắc xuống đông nam, ta chia được lục địa thành hai nửa:
- Phía tây bắc: thấp hơn, nhiều bồn địa (như bồn địa Công-gô), sa mạc và đồng bằng.
- Phía đông và nam: cao hơn, tập trung các sơn nguyên, núi cao và cao nguyên.
Đặc điểm địa hình phần đông châu Phi
| Đặc điểm | Biểu hiện |
|---|---|
| Sơn nguyên cao | Sơn nguyên Ê-ti-ô-pi-a, các sơn nguyên ở Đông Phi (Kê-ni-a, Tan-da-ni-a…) |
| Núi lửa | Ki-li-man-gia-rô (khoảng 5895 m, đỉnh cao nhất châu Phi), núi Kê-ni-a |
| Đứt gãy | Hệ thống thung lũng đứt gãy Đông Phi kéo dài theo hướng bắc – nam |
| Hồ kiến tạo | Hồ Tan-gan-i-ca, Ma-la-uy… nằm trong các đứt gãy nên dài và hẹp |
Vì sao phần đông lại cao và nhiều đứt gãy?
Vỏ Trái Đất ở khu vực Đông Phi bị nâng lên mạnh và bị nứt vỡ thành các đới đứt gãy lớn. Những khối đất đá nằm giữa các đứt gãy sụt xuống tạo thành thung lũng sâu, hai bên là vách núi cao. Nước tích vào đó thành các hồ dài, hẹp, sâu.
Hoạt động nâng lên và đứt gãy cũng làm magma trào lên, hình thành các núi lửa như Ki-li-man-gia-rô. Vì vậy vùng này vừa cao vừa có địa hình bị chia cắt mạnh.
Mẹo nhớ nhanh
- “Đông – Nam cao, Tây Bắc thấp“: nhớ Phi cao ở phía đông nam, Phi thấp ở phía tây bắc.
- Đông Phi = sơn nguyên + núi lửa + hồ dài hẹp.
- Hồ dài, hẹp thường là hồ kiến tạo (nằm trong đứt gãy), không phải hồ do sông bồi.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với phía tây bắc: sa mạc Xa-ha-ra và bồn địa thấp nằm ở phía bắc và tây bắc, không phải trọng tâm của phần đông.
- Nghĩ châu Phi toàn đồng bằng: thực tế đồng bằng chiếm diện tích nhỏ, chủ yếu ven biển.
- Nhầm “sơn nguyên” với “đồng bằng cao”: sơn nguyên là bề mặt cao, tương đối bằng phẳng hoặc lượn sóng, nhưng nằm cao hơn nhiều so với mực biển.
Luyện tập
- Điền khuyết: Địa hình châu Phi chia thành hai phần: phía ___ thấp, phía ___ cao.
Đáp án: tây bắc; đông nam. - Giải thích: Vì sao các hồ ở Đông Phi thường dài và hẹp?
Đáp án gợi ý: Vì chúng hình thành trong các thung lũng đứt gãy, nơi đất đá sụt xuống thành rãnh dài và hẹp rồi tích nước. - Nêu tên: Một đỉnh núi lửa cao nổi tiếng ở phần đông châu Phi.
Đáp án: Ki-li-man-gia-rô (cũng có thể kể núi Kê-ni-a).
Lưu ý: nếu đề của bạn có các phương án A, B, C, D, hãy chọn phương án nói về địa hình cao, có sơn nguyên, núi và đứt gãy, đồng thời loại những phương án nhắc đến đồng bằng rộng lớn hay địa hình thấp.
Câu hỏi thường gặp
Phần đông của châu Phi có địa hình gì?
Địa hình cao với nhiều sơn nguyên, núi lửa và thung lũng đứt gãy sâu chứa các hồ dài, hẹp.
Đỉnh cao nhất châu Phi nằm ở đâu?
Núi Ki-li-man-gia-rô, cao khoảng 5895 m, nằm ở phần đông châu Phi (Tan-da-ni-a).
Vì sao các hồ ở Đông Phi dài và hẹp?
Vì chúng nằm trong các thung lũng đứt gãy, nơi vỏ Trái Đất sụt xuống thành rãnh dài rồi tích nước.
Phần nào của châu Phi có địa hình thấp?
Phía tây bắc, nơi có nhiều bồn địa, đồng bằng và sa mạc.