Trả lời nhanh
Dân cư Tây Nam Á có 5 đặc điểm nổi bật: số dân khá đông và còn tăng nhanh; cơ cấu dân số trẻ ở nhiều nước; phân bố rất không đều, tập trung ở ven biển, đồng bằng ven sông và ốc đảo, thưa thớt ở hoang mạc; tỉ lệ dân thành thị cao; thành phần dân tộc, tôn giáo đa dạng, phần lớn theo đạo Hồi; nhiều nước vùng Vịnh có đông lao động nhập cư.
Đặc điểm nổi bật về dân cư của khu vực Tây Nam Á là gì?
Khi trả lời câu hỏi này, em nên trình bày theo bốn ý lớn: quy mô và gia tăng, cơ cấu, phân bố, thành phần dân cư – văn hoá. Mỗi ý kèm một lí do ngắn gọn sẽ giúp bài làm “ăn điểm” hơn hẳn việc chỉ liệt kê.
1. Quy mô dân số khá lớn, gia tăng còn nhanh
- Tây Nam Á có khoảng 400 triệu người (số liệu làm tròn, đầu thập niên 2020), trong đó một số nước đông dân như I-ran, Thổ Nhĩ Kỳ, I-rắc, Ả-rập Xê-út.
- Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên của khu vực nhìn chung cao hơn mức trung bình thế giới, đặc biệt ở các nước như Y-ê-men, I-rắc.
- Ở các nước giàu dầu mỏ vùng Vịnh, dân số còn tăng do gia tăng cơ học – dòng lao động nước ngoài đến làm việc.
2. Cơ cấu dân số trẻ, nguồn lao động dồi dào
Do mức sinh còn cao, nhiều nước có tỉ lệ trẻ em và thanh niên lớn. Đây là nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng. Tuy nhiên, nó cũng tạo áp lực về việc làm, giáo dục, y tế. Một điểm đặc biệt: ở Ca-ta, Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất, Cô-oét…, do nhập cư lao động nam giới nhiều nên tỉ lệ nam cao hơn hẳn nữ.
3. Phân bố dân cư rất không đều
| Khu vực | Mật độ dân số | Lí do |
|---|---|---|
| Ven biển Địa Trung Hải, ven Biển Đỏ, vịnh Péc-xích | Đông đúc | Khí hậu dễ chịu hơn, giao thông thuận lợi, tập trung các thành phố, cảng biển, khu khai thác dầu khí |
| Đồng bằng Lưỡng Hà (sông Ti-gơ-rơ, Ơ-phrát) | Đông đúc | Có nguồn nước, đất phù sa màu mỡ, lịch sử định cư lâu đời |
| Các ốc đảo, vùng núi có mưa | Tương đối đông | Có nước ngầm hoặc mưa nhiều hơn để sản xuất |
| Hoang mạc trên bán đảo A-ráp, sơn nguyên khô hạn | Rất thưa, có nơi gần như không có người | Khí hậu khô nóng, thiếu nước nghiêm trọng |
Có thể nói nước là nhân tố quyết định sự phân bố dân cư ở Tây Nam Á: ở đâu có nguồn nước, ở đó có người sinh sống.
4. Tỉ lệ dân thành thị cao
Phần lớn dân cư Tây Nam Á sống ở đô thị. Nhiều nước vùng Vịnh có tỉ lệ dân thành thị rất cao, gần như toàn bộ dân số sống trong thành phố. Nguyên nhân là điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến nông thôn khó phát triển, trong khi nguồn thu từ dầu mỏ giúp xây dựng các đô thị hiện đại. Một số thành phố lớn, nổi tiếng: I-xtan-bun, Tê-hê-ran, Bát-đa, Ri-át, Đu-bai.
5. Thành phần dân tộc, tôn giáo đa dạng
- Dân tộc: chủ yếu là người Ả-rập; ngoài ra có người Thổ Nhĩ Kỳ, người Ba Tư, người Do Thái, người Cuốc và nhiều dân tộc khác.
- Tôn giáo: phần lớn dân cư theo đạo Hồi. Tây Nam Á cũng là nơi ra đời của Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo.
- Văn hoá: đây là một trong những cái nôi của văn minh nhân loại (văn minh Lưỡng Hà), có nền văn hoá lâu đời, giàu bản sắc.
Đặc điểm dân cư ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển?
| Mặt thuận lợi | Mặt khó khăn |
|---|---|
| Nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ lớn | Áp lực việc làm, nhà ở, y tế ở các nước dân số tăng nhanh |
| Đô thị hoá cao, thuận lợi phát triển dịch vụ, thương mại, tài chính | Một số nước phụ thuộc nhiều vào lao động nhập cư |
| Văn hoá đặc sắc là tài nguyên du lịch | Khác biệt về dân tộc, tôn giáo cùng sự can thiệp từ bên ngoài khiến một số nơi mất ổn định kéo dài |
Sự mất ổn định làm cản trở phát triển kinh tế, đời sống nhiều người dân gặp khó khăn, thậm chí phải rời bỏ quê hương. Vì vậy, ổn định chính trị – xã hội là điều kiện quan trọng để khu vực phát triển.
Giải thích chi tiết: vì sao dân cư Tây Nam Á có những đặc điểm này?
Em có thể ghi nhớ bằng sơ đồ “Tự nhiên – Kinh tế – Lịch sử”:
- Tự nhiên: phần lớn lãnh thổ là hoang mạc, bán hoang mạc, khí hậu khô hạn → dân cư dồn về nơi có nước → phân bố không đều, tập trung ở đô thị.
- Kinh tế: trữ lượng dầu mỏ, khí tự nhiên lớn → thu nhập cao ở các nước vùng Vịnh → thu hút lao động nhập cư, đô thị phát triển nhanh.
- Lịch sử – văn hoá: vị trí ngã ba châu Á – châu Âu – châu Phi, là nơi giao thoa nhiều nền văn minh → đa dạng dân tộc, tôn giáo.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Chỉ viết “dân cư đông, phân bố không đều” mà không nêu nơi đông, nơi thưa và lí do.
- Nhầm rằng toàn bộ Tây Nam Á đều giàu: thực tế có sự chênh lệch lớn giữa các nước giàu dầu mỏ và các nước thu nhập thấp.
- Viết tôn giáo chỉ có đạo Hồi: đạo Hồi chiếm phần lớn nhưng khu vực còn có các tôn giáo khác.
Câu hỏi vận dụng có gợi ý
Câu 1. Vì sao đồng bằng Lưỡng Hà là nơi đông dân từ thời cổ đại?
Gợi ý: hai sông Ti-gơ-rơ và Ơ-phrát cung cấp nước tưới và phù sa, giúp phát triển nông nghiệp; đây là nơi hình thành văn minh Lưỡng Hà.
Câu 2. Vì sao ở một số nước vùng Vịnh, số nam giới nhiều hơn hẳn nữ giới?
Gợi ý: các nước này thu hút rất nhiều lao động nhập cư, chủ yếu là nam giới làm việc trong xây dựng, khai thác dầu khí, dịch vụ.
Câu 3. So sánh mật độ dân số vùng ven biển Địa Trung Hải và vùng hoang mạc trung tâm bán đảo A-ráp. Giải thích.
Gợi ý: ven biển Địa Trung Hải đông dân hơn nhiều do khí hậu ẩm hơn, có nước, giao thông biển thuận lợi; hoang mạc rất thưa dân do khô hạn, thiếu nước.
Câu hỏi thường gặp
Dân cư Tây Nam Á chủ yếu theo tôn giáo nào?
Phần lớn dân cư Tây Nam Á theo đạo Hồi. Khu vực này cũng là nơi ra đời của Do Thái giáo, Ki-tô giáo và Hồi giáo.
Dân cư Tây Nam Á tập trung đông ở đâu?
Dân cư tập trung ở ven biển Địa Trung Hải, ven vịnh Péc-xích, đồng bằng Lưỡng Hà và các ốc đảo – những nơi có nguồn nước; vùng hoang mạc nội địa rất thưa dân.
Vì sao tỉ lệ dân thành thị ở Tây Nam Á cao?
Do điều kiện tự nhiên khô hạn khiến nông thôn khó phát triển, trong khi nguồn thu từ dầu mỏ giúp các đô thị phát triển nhanh và thu hút dân cư, lao động nhập cư.
Thành phần dân tộc chủ yếu ở Tây Nam Á là gì?
Chủ yếu là người Ả-rập, ngoài ra có người Thổ Nhĩ Kỳ, người Ba Tư, người Do Thái, người Cuốc và nhiều dân tộc khác.