Trả lời nhanh
Ý nghĩa của trị số điện trở là cho biết mức độ cản trở dòng điện của điện trở. Trị số càng lớn thì dòng điện chạy qua càng yếu khi điện áp không đổi. Phương án “cho biết khả năng phân chia điện áp” không đúng, vì phân chia điện áp là một công dụng của điện trở trong mạch chứ không phải ý nghĩa của trị số.
Trị số điện trở là gì?
Trị số điện trở là giá trị điện trở danh định ghi trên linh kiện, ký hiệu R và đo bằng ôm (Ω). Bội số thường dùng là kilôôm (kΩ = 1 000 Ω) và mêgaôm (MΩ = 1 000 000 Ω). Giá trị này cho ta biết điện trở “chống lại” dòng điện mạnh hay yếu.
Theo định luật Ôm, I = U/R. Với cùng một điện áp đặt vào, điện trở lớn thì dòng điện nhỏ, điện trở nhỏ thì dòng điện lớn. Đó chính là ý nghĩa vật lí của trị số điện trở.
Vì sao “phân chia điện áp” không phải đáp án?
Hai khái niệm này rất hay bị đánh đồng:
| Khái niệm | Trả lời cho câu hỏi | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ý nghĩa trị số điện trở | Điện trở cản dòng điện mạnh hay yếu? | 100 Ω cản yếu hơn 10 kΩ |
| Công dụng của điện trở | Điện trở dùng để làm gì trong mạch? | Hạn chế dòng, điều chỉnh dòng, phân chia điện áp |
Công dụng phân chia điện áp xuất hiện khi mắc nhiều điện trở nối tiếp. Nó là hệ quả mà người thiết kế mạch tận dụng, còn trị số cho biết mức độ cản trở của riêng từng điện trở.
Ví dụ minh hoạ
Hai điện trở R1 = 1 kΩ và R2 = 2 kΩ mắc nối tiếp vào nguồn 9 V.
- Điện trở tương đương: 3 kΩ.
- Dòng điện: I = 9 V / 3 kΩ = 3 mA.
- Điện áp trên R2: U2 = 3 mA × 2 kΩ = 6 V, còn trên R1 là 3 V.
Em thấy điện trở lớn hơn chịu phần điện áp lớn hơn, nhưng đây là công dụng “chia áp”. Còn trị số 2 kΩ nói rằng điện trở này cản trở gấp đôi điện trở 1 kΩ.
Các thông số khác của điện trở
- Công suất định mức: công suất tối đa điện trở chịu được mà không hỏng, đơn vị oát (W).
- Sai số (dung sai): độ lệch cho phép so với trị số danh định, ví dụ 5%.
- Cách ghi trị số: ghi trực tiếp bằng số hoặc dùng các vòng màu để mã hoá.
Công suất cho bởi P = I2R. Khi chọn điện trở cho mạch, em cần chọn đúng trị số và đủ công suất định mức.
Mẹo trả lời câu hỏi trắc nghiệm
- Thấy cụm “mức độ cản trở dòng điện” thì chọn, vì đó là ý nghĩa của trị số.
- Thấy “phân chia điện áp”, “hạn chế dòng điện”, “điều chỉnh dòng điện” thì nghĩ tới công dụng.
- Thấy “khả năng chịu nhiệt” hay “công suất” thì đó là thông số khác, không phải trị số.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ trị số điện trở càng lớn thì dòng điện càng lớn. Thực tế ngược lại.
- Nhầm đơn vị: 4,7 kΩ là 4 700 Ω, không phải 47 Ω.
- Lẫn lộn trị số điện trở và công suất của điện trở.
Luyện tập
- Điện trở 220 Ω đặt vào hiệu điện thế 11 V. Tính dòng điện. Đáp án: I = 11/220 = 0,05 A = 50 mA.
- Hai điện trở 1 kΩ và 3 kΩ nối tiếp nguồn 8 V. Điện áp trên điện trở 3 kΩ? Đáp án: U = 8 × 3/4 = 6 V.
- Đổi 2,2 MΩ sang ôm. Đáp án: 2 200 000 Ω.
Câu hỏi thường gặp
Trị số điện trở cho biết điều gì?
Cho biết mức độ cản trở dòng điện của điện trở; trị số càng lớn thì dòng điện qua nó càng nhỏ.
Đơn vị của điện trở là gì?
Đơn vị là ôm (Ω), cùng các bội số kΩ và MΩ.
Công dụng chính của điện trở là gì?
Hạn chế hoặc điều chỉnh dòng điện và phân chia điện áp trong mạch.
Trị số điện trở khác công suất điện trở thế nào?
Trị số cho biết mức cản dòng, còn công suất định mức cho biết điện trở chịu được công suất tối đa bao nhiêu.