Trả lời nhanh
Từ xích đạo về cực, ở mỗi bán cầu có thể chia thành 3 đới lớn là đới nóng, đới ôn hòa và đới lạnh (cách chia cơ bản). Nếu chia chi tiết theo đới khí hậu và quy luật địa đới thì có 7 đới: xích đạo, cận xích đạo, nhiệt đới, cận nhiệt, ôn đới, cận cực, cực. Đề thi cho phương án nào thì dựa vào cấp học và cách chia trong bài để chọn.
Vì sao Trái Đất có các đới thiên nhiên?
Nguyên nhân chính là hình dạng cầu của Trái Đất. Mặt Trời chiếu xuống xích đạo gần vuông góc nên nhận được nhiều nhiệt, càng về hai cực tia sáng càng xiên, lượng nhiệt càng ít. Nhiệt và ẩm thay đổi theo vĩ độ nên khí hậu, đất, sinh vật cũng thay đổi từ xích đạo về cực, tạo ra các đới thiên nhiên. Hiện tượng này gọi là quy luật địa đới.
Cách chia 1: Ba đới thiên nhiên lớn
| Đới | Vị trí gần đúng | Đặc điểm chính |
|---|---|---|
| Đới nóng | Từ xích đạo đến khoảng chí tuyến | Nhiệt độ cao quanh năm, mưa nhiều, rừng rậm, xavan, hoang mạc |
| Đới ôn hòa | Từ chí tuyến đến khoảng vòng cực | Bốn mùa rõ rệt, rừng lá rộng, rừng lá kim, thảo nguyên |
| Đới lạnh | Từ vòng cực đến cực | Rất lạnh, băng tuyết, thực vật nghèo nàn như rêu, địa y |
Nhớ ngắn gọn: nóng – ôn hòa – lạnh, đi từ xích đạo về phía cực.
Cách chia 2: Bảy đới theo khí hậu (mỗi bán cầu)
- Đới khí hậu xích đạo
- Đới khí hậu cận xích đạo
- Đới khí hậu nhiệt đới
- Đới khí hậu cận nhiệt
- Đới khí hậu ôn đới
- Đới khí hậu cận cực
- Đới khí hậu cực
Mỗi đới khí hậu gắn với một dạng thảm thực vật và nhóm đất đặc trưng, chẳng hạn rừng xích đạo ẩm ở đới xích đạo, hoang mạc ở nhiều khu vực nhiệt đới, rừng lá kim ở ôn đới lạnh, đài nguyên ở vùng cận cực.
Phân biệt: vành đai nhiệt, đới khí hậu, đới thiên nhiên
- Vành đai nhiệt: chia theo nhiệt độ, Trái Đất có 5 vành đai (1 nhiệt đới, 2 ôn đới, 2 hàn đới) khi tính cả hai bán cầu.
- Đới khí hậu: chia theo khí hậu, thường được gọi theo vĩ độ.
- Đới thiên nhiên: tổng hợp cả khí hậu, đất, sinh vật; mỗi đới khí hậu thường ứng với một đới thiên nhiên.
Ví dụ minh họa
Đi từ Singapore (gần xích đạo) lên phía bắc đến Scandinavia rồi đến Bắc Cực, ta lần lượt gặp rừng mưa nhiệt đới, đồng cỏ và rừng cận nhiệt, rừng lá rộng và lá kim ôn đới, rồi đài nguyên và băng tuyết. Đây là sự thay đổi liên tục chứ không có ranh giới cắt ngang rõ ràng.
Lưu ý: địa đới và phi địa đới
Quy luật địa đới chỉ thể hiện rõ khi địa hình bằng phẳng. Trong thực tế còn có quy luật phi địa đới như đai cao (càng lên cao càng lạnh) và đới theo kinh độ do sự phân bố lục địa, đại dương. Vì vậy cùng vĩ độ nhưng ven biển và nội địa có thể khác nhau.
Lỗi sai thường gặp
- Cộng số đới của hai bán cầu rồi trả lời sai. Hãy đọc kỹ câu hỏi xem tính một bán cầu hay cả hai.
- Nhầm 5 vành đai nhiệt với 3 đới thiên nhiên lớn hay 7 đới khí hậu.
- Cho rằng ranh giới các đới là những đường thẳng cố định theo vĩ tuyến.
Luyện tập
- Kể tên ba đới thiên nhiên lớn từ xích đạo về cực. Đáp án: đới nóng, đới ôn hòa, đới lạnh.
- Vì sao càng xa xích đạo thì nhiệt độ càng thấp? Đáp án: vì góc chiếu của tia sáng Mặt Trời càng nhỏ, lượng nhiệt nhận được càng ít.
- Kể ba đới khí hậu trong 7 đới. Gợi ý: xích đạo, nhiệt đới, ôn đới.
Câu hỏi thường gặp
Từ xích đạo về cực có mấy đới thiên nhiên lớn?
Theo cách chia cơ bản có 3 đới: đới nóng, đới ôn hòa và đới lạnh.
Có bao nhiêu đới khí hậu từ xích đạo về cực?
Nếu chia chi tiết, mỗi bán cầu có 7 đới khí hậu: xích đạo, cận xích đạo, nhiệt đới, cận nhiệt, ôn đới, cận cực và cực.
Nguyên nhân hình thành các đới thiên nhiên là gì?
Do Trái Đất hình cầu nên góc chiếu của tia sáng Mặt Trời giảm dần từ xích đạo về cực, làm nhiệt và ẩm thay đổi theo vĩ độ.
Quy luật địa đới là gì?
Là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và cảnh quan theo vĩ độ, từ xích đạo về hai cực.