Trả lời nhanh
Câu “Trong các phát biểu sau, phát biểu nào sai?” có nhiều đề khác nhau nên không có một đáp án chung. Cách làm chắc chắn là kiểm tra từng phương án, loại các phát biểu đúng, và chú ý các từ tuyệt đối như “luôn”, “mọi”, “chỉ”, “duy nhất”. Bài này có 4 ví dụ tự đặt để em luyện cách làm.
Dạng “phát biểu nào sai” khó ở đâu?
Nhiều bạn đọc nhanh, thấy phát biểu quen quen là chọn ngay. Trong dạng này, đề thường để ba phát biểu đúng hoàn toàn và một phát biểu chỉ sai một chi tiết nhỏ. Chi tiết đó có thể là hoá trị, một điều kiện, một từ tuyệt đối hoặc một khoảng xác định.
Vì vậy, em cần đọc kỹ cả bốn phương án thay vì dừng lại ở phương án đầu tiên có vẻ sai.
Quy trình 4 bước tìm phát biểu sai
- Đọc kỹ câu hỏi: gạch chân chữ “sai”. Đây là lỗi mất điểm phổ biến nhất vì nhiều bạn chọn nhầm phát biểu đúng.
- Tách từng phát biểu: chia ra thành các ý nhỏ, mỗi ý kiểm tra riêng.
- Soi từ khoá: “luôn”, “mọi”, “chỉ”, “duy nhất”, “không bao giờ” thường làm một phát biểu đúng trở thành sai.
- Đối chiếu kiến thức: so với định nghĩa, công thức, tính chất hoặc phương trình đã học. Ghi chú lý do loại từng phương án.
Ví dụ 1 (Hoá vô cơ)
Phát biểu nào sau đây sai?
- A. Kim loại Na được bảo quản bằng cách ngâm trong dầu hỏa.
- B. Fe tác dụng với dung dịch HCl tạo muối FeCl3.
- C. Al tan được trong dung dịch NaOH.
- D. Cu không tan trong dung dịch HCl loãng.
Đáp án: B. Fe bị H+ oxi hoá chỉ lên Fe2+: Fe + 2HCl → FeCl2 + H2↑ (có khí không màu thoát ra). FeCl3 chỉ tạo khi Fe tác dụng với Cl2.
A đúng vì Na phản ứng với nước và oxi trong không khí. C đúng vì Al có tính lưỡng tính nên tan trong kiềm. D đúng vì Cu đứng sau H trong dãy hoạt động hoá học.
Mẹo nhớ: Fe gặp axit H+ hoặc muối Cu2+ thì lên Fe(II). Fe lên Fe(III) cần chất oxi hoá mạnh như Cl2, HNO3, H2SO4 đặc nóng.
Ví dụ 2 (Hoá hữu cơ)
Phát biểu nào sau đây sai?
- A. Glucozơ có phản ứng tráng bạc.
- B. Saccarozơ thuộc loại đisaccarit.
- C. Tinh bột tạo màu xanh tím với dung dịch iot.
- D. Xenlulozơ tan tốt trong nước ở nhiệt độ thường.
Đáp án: D. Xenlulozơ là polime có cấu trúc sợi, không tan trong nước dù đun nóng. Nó chỉ tan trong một số dung môi đặc biệt như nước Svayde. Ba phát biểu còn lại đều đúng.
Ví dụ 3 (Toán)
Phát biểu nào sau đây sai?
- A. Hàm số y = x3 đồng biến trên ℝ.
- B. Hàm số y = x4 có đúng một điểm cực trị.
- C. Hàm số y = 1/x nghịch biến trên ℝ.
- D. Hàm số y = sin x tuần hoàn với chu kì 2π.
Đáp án: C. Hàm y = 1/x không xác định tại x = 0, nên chỉ nghịch biến trên từng khoảng (−∞; 0) và (0; +∞). Lấy x = −1 và x = 1 thì −1 < 1 nhưng f(−1) = −1 < f(1) = 1, nên hàm không nghịch biến trên cả ℝ. Lỗi ở đây là bỏ qua tập xác định.
Ví dụ 4 (Vật lí)
Phát biểu nào sau đây sai?
- A. Sóng âm không truyền được trong chân không.
- B. Sóng điện từ truyền được trong chân không.
- C. Mọi sóng cơ đều là sóng ngang.
- D. Sóng cơ cần môi trường vật chất để truyền đi.
Đáp án: C. Từ “mọi” làm phát biểu sai. Trong chất khí và chất lỏng, sóng cơ chỉ là sóng dọc. Sóng ngang chỉ truyền được trong chất rắn và trên mặt chất lỏng.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn nhầm phát biểu đúng vì quên câu hỏi hỏi “sai”.
- Bỏ qua điều kiện của phản ứng hoặc tập xác định của hàm số.
- Thấy phát biểu “nghe có vẻ đúng” nên không kiểm tra lại.
- Nhầm giữa “không đúng với mọi trường hợp” và “luôn sai”.
Bài luyện tập
- Hoá: Phát biểu nào sai? (A) Kim loại K có tính khử mạnh hơn Mg. (B) Fe bị thụ động hoá trong H2SO4 đặc nguội. (C) Cu tan trong dung dịch FeCl3. (D) Ag tan trong dung dịch HCl loãng.
Đáp án: D. Ag đứng sau H nên không phản ứng với HCl loãng. Còn Cu + 2FeCl3 → CuCl2 + 2FeCl2 nên C đúng. - Toán: Phát biểu nào sai? (A) Hàm số y = x2 đồng biến trên ℝ. (B) Hàm số y = 2x + 1 đồng biến trên ℝ.
Đáp án: A. y = x2 nghịch biến trên (−∞; 0) và đồng biến trên (0; +∞). - Tự đặt: Với một chủ đề em đang ôn, hãy viết 3 phát biểu đúng và 1 phát biểu sai bằng cách thêm từ “luôn” hoặc “chỉ”. Đổi cho bạn tìm câu sai.
Mẹo ôn tập
Khi sửa bài, em nên ghi lại câu bị sai và sửa thành phát biểu đúng. Sau vài tuần, sổ “phát biểu hay sai” này thường có nhiều câu lặp lại và là tài liệu ôn thi rất hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tìm nhanh phát biểu sai trong câu trắc nghiệm?
Gạch chân từ "sai" ở câu hỏi, rồi kiểm tra từng phương án. Chú ý các từ tuyệt đối như luôn, mọi, chỉ, duy nhất và điều kiện đi kèm. Loại dần các phát biểu chắc chắn đúng.
Vì sao phát biểu có từ "luôn" hay "mọi" thường sai?
Kiến thức khoa học thường có ngoại lệ hoặc điều kiện áp dụng. Các từ tuyệt đối khẳng định không có ngoại lệ nên dễ sai. Tuy vậy, em vẫn phải đối chiếu kiến thức vì có phát biểu dùng "luôn" mà vẫn đúng.
Câu hỏi phát biểu nào sai có đáp án cố định không?
Không. Mỗi đề có bốn phương án riêng nên đáp án phụ thuộc đề. Em cần có đủ đề và phương án để xác định, và có thể làm theo quy trình trong bài.
Nên ôn dạng này như thế nào?
Lập sổ ghi các phát biểu hay nhầm, sửa lại cho đúng và ghi lý do. Ôn lại định kỳ, đồng thời tự ra đề bằng cách đổi một chi tiết trong phát biểu đúng.