Trả lời nhanh
Một quá trình được gọi là xử lí thông tin khi có đủ ba việc: thu nhận thông tin vào, biến đổi (xử lí) để rút ra kết quả hoặc quyết định, rồi đưa kết quả ra. Ví dụ: nghe bản tin “ngày mai có thể mưa” (thu nhận), suy nghĩ (xử lí), quyết định mang áo mưa (kết quả ra). Lưu trữ và truyền thông tin là các hoạt động đi kèm.
Bài viết gồm 20 câu trắc nghiệm Bài 1 Tin học 10 Cánh diều: 9 câu cơ bản về nhận biết dữ liệu – thông tin – các bước xử lí, và 11 câu luyện thêm ở mức thông hiểu, vận dụng. Mỗi câu đều có lời giải thích vì sao chọn đáp án và vì sao các phương án còn lại sai. Em nên đọc phần tóm tắt trước rồi mới làm bài.
Tóm tắt kiến thức cần nhớ
Dữ liệu và thông tin khác nhau thế nào?
- Thông tin: là những gì đem lại hiểu biết cho con người về thế giới xung quanh và về chính mình. Thông tin có tính toàn vẹn, có ý nghĩa với người nhận.
- Dữ liệu: là thông tin đã được biểu diễn, ghi lại (bằng chữ, số, hình, âm thanh, dãy bit…) để lưu trữ, truyền đi và xử lí. Dữ liệu có thể chia nhỏ thành nhiều phần.
- Trong máy tính, dữ liệu được biểu diễn thành dãy bit (0 và 1) vì máy tính chỉ xử lí được dữ liệu số.
| Tiêu chí | Dữ liệu | Thông tin |
|---|---|---|
| Vai trò trong bài toán | Đầu vào | Đầu ra (kết quả xử lí) |
| Cấu trúc | Có thể chia nhỏ thành nhiều phần | Có tính toàn vẹn, mang ý nghĩa |
| Ví dụ | Dãy số 36,5 – 38,2 – 39,0 ghi nhiệt độ ba ngày | “Nhiệt độ cơ thể đang tăng dần” |
Mẹo nhớ: dữ liệu là “nguyên liệu”, thông tin là “món ăn đã nấu xong”. Từ cùng một nguyên liệu, mỗi người nấu ra món khác nhau, nên từ một dữ liệu có thể rút ra nhiều thông tin.
Quá trình xử lí thông tin
Con người thu nhận thông tin bằng giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, da), xử lí trong bộ não, rồi phản hồi bằng hành động hoặc lời nói. Nói, viết, vẽ là chuyển thông tin trong đầu thành dữ liệu để lưu trữ hay gửi đi. Máy tính xử lí theo ba bước tương ứng: nhập dữ liệu (chuyển thành dữ liệu số) → xử lí dữ liệu → xuất kết quả cho con người.
Các dạng thông tin thường gặp
- Văn bản: chữ trong sách, tin nhắn.
- Hình ảnh: tranh, ảnh, biển báo, poster.
- Âm thanh: tiếng nói, tiếng còi xe, tiếng chim hót, tiếng loa phát thanh.
Phần 1. Trắc nghiệm cơ bản (Câu 1 – 9)
Câu 1. Khẳng định nào sau đây là sai?
A. Dữ liệu là đầu vào của bài toán xử lí thông tin, thông tin là kết quả đầu ra.
B. Từ một dữ liệu có thể rút ra nhiều thông tin khác nhau.
C. Nói, viết, vẽ là chuyển thông tin trong bộ não thành dữ liệu để lưu trữ hay gửi đi.
D. Thông tin có thể chia thành nhiều phần nhỏ, còn dữ liệu có tính toàn vẹn.
Đáp án: D. Câu D nói ngược: chính dữ liệu mới chia nhỏ được, còn thông tin có tính toàn vẹn. A, B, C đều đúng. Lưu ý đề hỏi câu SAI, nhiều bạn vội chọn câu đúng đầu tiên.
Câu 2. Khi em nhìn thấy một cảnh đẹp, mắt tham gia vào hoạt động nào của quá trình xử lí thông tin?
A. Thu nhận thông tin
B. Truyền thông tin
C. Xử lí thông tin
D. Lưu trữ thông tin
Đáp án: A. Mắt là cơ quan thị giác, đóng vai trò “cửa vào” nhận hình ảnh. Việc hiểu cảnh đó đẹp hay không là do bộ não xử lí (loại C); mắt không truyền hay lưu trữ thông tin.
Câu 3. Tiếng còi xe cứu thương là thông tin dạng gì?
A. Văn bản
B. Âm thanh
C. Hình ảnh
D. Cả ba dạng trên
Đáp án: B. Tiếng còi được tai nghe, nên là âm thanh. Không có chữ viết hay hình vẽ nên loại A, C; D sai vì chỉ có một dạng.
Câu 4. Máy tính thực hiện mấy bước để xử lí thông tin?
A. 3
B. 2
C. 1
D. 4
Đáp án: A. Ba bước: nhận dữ liệu vào và chuyển thành dữ liệu số; xử lí dữ liệu; đưa kết quả ra cho con người.
Câu 5. Khi nói về các bước xử lí thông tin của máy tính, người ta gọi chung đây là quá trình:
A. Xử lí dữ liệu
B. Xử lí thông tin
C. Xử lí văn bản
D. Xử lí âm thanh
Đáp án: A. Máy tính chỉ làm việc trực tiếp với dữ liệu (dãy bit), nên các bước của nó gọi là xử lí dữ liệu; còn “thông tin” xuất hiện khi con người hiểu kết quả. Văn bản, âm thanh chỉ là hai loại dữ liệu cụ thể nên loại C, D.
Câu 6. Nghe bản tin dự báo thời tiết “Ngày mai trời có thể mưa”, em xử lí thông tin và đưa ra quyết định nào (thông tin ra)?
A. Mặc đồng phục
B. Đi học mang theo áo mưa
C. Ăn sáng trước khi đến trường
D. Hẹn bạn cùng đi học
Đáp án: B. Chỉ có việc mang áo mưa là hệ quả trực tiếp của thông tin “trời có thể mưa”. Các việc còn lại em làm dù trời mưa hay nắng.
Câu 7. “Em nghe loa phát thanh, biết hôm nay là kỉ niệm 10 năm thành lập trường.” Đó là thông tin dạng gì?
A. Hình ảnh
B. Dạng số
C. Âm thanh
D. Dạng chữ
Đáp án: C. Em nhận thông tin bằng cách nghe nên đó là âm thanh. Dù nội dung có con số “10 năm”, dạng thông tin vẫn xét theo cách thu nhận.
Câu 8. Tai người bình thường có thể tiếp nhận thông tin nào sau đây?
A. Tiếng chim hót
B. Ánh sáng của ngọn đèn
C. Chữ trong cuốn sách
D. Hình dáng của cái cây
Đáp án: A. Tiếng chim hót là âm thanh, do thính giác (tai) thu nhận. B, C, D cần mắt.
Câu 9. Bạn An xem poster phim ở gần trường, rồi gọi điện nói với em: “Mai có phim hoạt hình chiếu lúc 8 giờ, cậu đi xem với tớ nhé.” Khi gọi điện, An trao đổi thông tin với em bằng hình thức nào?
A. Viết
B. Nói
C. Vẽ
D. Hình ảnh
Đáp án: B. An chuyển thông tin trong đầu thành lời nói để gửi cho em. Poster là nguồn An thu nhận ban đầu (dạng hình ảnh, văn bản), không phải cách An truyền đi.
Phần 2. Câu luyện thêm (Câu 10 – 20)
Các câu dưới đây do chúng tôi tự biên soạn để em luyện thêm theo cấu trúc bài học.
Câu 10. Trong máy tính, dữ liệu được biểu diễn dưới dạng nào?
A. Chữ cái
B. Dãy bit gồm 0 và 1
C. Hình ảnh
D. Âm thanh
Đáp án: B. Chữ, hình, âm thanh đều được mã hoá thành dãy bit trước khi máy tính xử lí.
Câu 11. Thông tin là gì?
A. Dãy bit lưu trong bộ nhớ
B. Tập hợp kí tự bất kì
C. Những gì đem lại hiểu biết cho con người về thế giới và về chính mình
D. Các thiết bị lưu trữ dữ liệu
Đáp án: C. Đây là định nghĩa trong bài. A là dữ liệu, D là thiết bị.
Câu 12. Dãy số 36,5; 38,2; 39,0 ghi nhiệt độ cơ thể ba ngày liên tiếp. Nhận xét “Nhiệt độ cơ thể đang tăng dần” là:
A. Thông tin rút ra từ dữ liệu
B. Dữ liệu thô
C. Thiết bị nhập
D. Một chương trình máy tính
Đáp án: A. Dãy số là dữ liệu đầu vào; nhận xét có ý nghĩa là kết quả xử lí, tức thông tin.
Câu 13. Khi em gõ phím, bàn phím thực hiện bước nào trong xử lí thông tin của máy tính?
A. Xử lí
B. Xuất
C. Lưu trữ
D. Nhập
Đáp án: D. Bàn phím đưa dữ liệu vào máy. Mẹo: thiết bị em “tác động vào” thì thường là nhập; thiết bị cho em “xem, nghe” là xuất.
Câu 14. Hoạt động nào sau đây thể hiện đầy đủ một quá trình xử lí thông tin?
A. Cất sách vào cặp
B. Nhìn thấy đèn giao thông chuyển đỏ, hiểu phải dừng và dừng xe lại
C. Hít thở khi đang ngủ
D. Đi bộ quanh sân
Đáp án: B. Có thu nhận (thấy đèn đỏ), xử lí (hiểu quy tắc, quyết định) và phản hồi (dừng xe). A, C, D không có bước nhận thông tin rồi suy xét để ra quyết định.
Câu 15. Loa máy tính phát ra âm thanh thuộc bước nào?
A. Nhập
B. Xử lí
C. Xuất
D. Lưu trữ
Đáp án: C. Loa đưa kết quả xử lí ra cho con người nghe.
Câu 16. Chép bài giảng của cô vào vở là hoạt động nào?
A. Chỉ thu nhận thông tin bằng tai
B. Biến đổi dữ liệu thành số
C. Truyền thông tin tới người khác
D. Lưu trữ thông tin dưới dạng dữ liệu viết
Đáp án: D. Em chuyển thông tin trong đầu thành chữ viết (dữ liệu) để lưu lại dùng sau.
Câu 17. Phát biểu nào sau đây đúng?
A. Một dữ liệu luôn cho đúng một thông tin
B. Cùng một dữ liệu, người nhận khác nhau có thể rút ra thông tin khác nhau
C. Dữ liệu và thông tin hoàn toàn giống nhau
D. Thông tin không cần dựa trên dữ liệu
Đáp án: B. Ví dụ cùng bảng điểm, giáo viên thấy lớp học đều, còn phụ huynh chỉ quan tâm điểm của con mình.
Câu 18. Vì sao máy tính cần chuyển dữ liệu vào thành dữ liệu số?
A. Vì máy tính chỉ xử lí được dữ liệu dạng số (dãy bit)
B. Vì dữ liệu số trông đẹp hơn
C. Vì con người không đọc được chữ
D. Vì để tiết kiệm điện
Đáp án: A. Mạch điện tử của máy tính có hai trạng thái, ứng với 0 và 1.
Câu 19. Đoạn video clip có tiếng nhạc nền gồm những dạng thông tin nào?
A. Chỉ dạng văn bản
B. Chỉ dạng số
C. Hình ảnh và âm thanh
D. Chỉ mùi vị
Đáp án: C. Video có hình chuyển động và tiếng, không thể chỉ là một dạng.
Câu 20. Bộ phận nào của máy tính trực tiếp thực hiện bước xử lí dữ liệu?
A. Chuột
B. Màn hình
C. Loa
D. Bộ xử lí trung tâm (CPU)
Đáp án: D. Chuột là thiết bị nhập; màn hình và loa là thiết bị xuất.
Bảng đáp án nhanh
| Câu | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | D | A | B | A | A | B | C | A | B | B |
| Câu | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | C | A | D | B | C | D | B | A | C | D |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm dữ liệu với thông tin: nhớ dữ liệu = đầu vào, chia nhỏ được; thông tin = đầu ra, có ý nghĩa.
- Xác định dạng thông tin theo nội dung thay vì cách nhận: tiếng loa nói con số vẫn là âm thanh (câu 7).
- Không đọc kĩ chữ “sai” trong câu hỏi dạng phủ định (câu 1).
- Lẫn thiết bị nhập và xuất: bàn phím, chuột, micro nhập; màn hình, loa, máy in xuất.
Luyện tập thêm có đáp án
- Em đọc dòng chữ “Cấm rẽ trái” trên biển báo rồi đi thẳng. Hãy chỉ ra bước thu nhận, xử lí và kết quả ra.
Đáp án: thu nhận là nhìn biển báo bằng mắt; xử lí là hiểu ý nghĩa biển và quyết định; kết quả ra là đi thẳng. - Điểm kiểm tra của lớp là dữ liệu hay thông tin? Còn nhận xét “Lớp tiến bộ hơn tháng trước” thì sao?
Đáp án: dãy điểm là dữ liệu; nhận xét là thông tin rút ra sau khi xử lí (so sánh). - Camera ghi hình bằng thẻ nhớ, sau đó em xem lại trên màn hình. Nêu các hoạt động xử lí thông tin.
Đáp án: thu nhận (camera), lưu trữ (thẻ nhớ), xuất (màn hình), em xem rồi hiểu là bước xử lí của con người.
Để học tiếp, em xem lí thuyết tại Lý thuyết Tin học 10 Bài 1 Cánh diều, đối chiếu lời giải ở Giải SGK Tin học 10 Bài 1 và Sách bài tập Tin học 10 Bài 1. Muốn ôn cả cuốn, xem Trắc nghiệm Tin học 10 Cánh diều; bài kế tiếp là Trắc nghiệm Tin học 10 Bài 2.
Câu hỏi thường gặp
Quá trình nào sau đây là xử lí thông tin?
Quá trình có đủ thu nhận thông tin, biến đổi/suy xét để rút ra kết quả và đưa kết quả ra (hành động, quyết định hoặc hiển thị). Ví dụ nghe dự báo mưa rồi mang áo mưa, hoặc máy tính nhận dữ liệu từ bàn phím, tính toán và hiện kết quả lên màn hình.
Máy tính xử lí thông tin qua mấy bước?
Ba bước: nhập dữ liệu (chuyển thành dữ liệu số), xử lí dữ liệu, rồi xuất kết quả cho con người.
Dữ liệu và thông tin khác nhau như thế nào?
Dữ liệu là đầu vào, có thể chia thành nhiều phần và là cách biểu diễn thông tin để lưu trữ, truyền đi. Thông tin là kết quả đầu ra, có tính toàn vẹn và đem lại hiểu biết cho người nhận.
Vì sao máy tính phải chuyển dữ liệu thành dạng số?
Vì máy tính chỉ xử lí được dữ liệu dưới dạng dãy bit 0 và 1, tương ứng hai trạng thái của mạch điện tử.