Trả lời nhanh
Chức năng của hệ điều hành là điều khiển và quản lý phần cứng, tổ chức và quản lý tệp, thư mục, phân phối tài nguyên (bộ nhớ, bộ xử lý) cho các chương trình, tạo môi trường để phần mềm ứng dụng chạy và cung cấp giao diện giữa người dùng với máy tính. Những việc như soạn thảo văn bản, tính toán bảng tính hay chỉnh sửa ảnh không phải chức năng của hệ điều hành mà là của các phần mềm ứng dụng chạy trên nó.
Hệ điều hành là gì?
Hệ điều hành (HĐH) là phần mềm hệ thống, được nạp vào bộ nhớ ngay khi máy tính khởi động. Nó đứng giữa phần cứng và các phần mềm khác: ứng dụng không làm việc trực tiếp với phần cứng mà nhờ hệ điều hành làm “người phiên dịch”. Windows, macOS, Linux, Android hay iOS là những hệ điều hành quen thuộc.
Các chức năng chính của hệ điều hành
| Chức năng | Việc cụ thể | Ví dụ |
|---|---|---|
| Điều khiển phần cứng | Điều khiển bàn phím, màn hình, ổ đĩa, máy in thông qua trình điều khiển thiết bị | Cắm USB, máy tự nhận ra ổ đĩa |
| Quản lý tệp và thư mục | Tạo, đổi tên, sao chép, di chuyển, xoá, tìm kiếm tệp | Sao chép bài tập từ ổ USB vào máy |
| Quản lý bộ nhớ và bộ xử lý | Phân chia bộ nhớ, sắp xếp thứ tự chạy của nhiều chương trình cùng lúc | Vừa nghe nhạc vừa gõ văn bản mà máy không bị đơ |
| Cung cấp môi trường cho ứng dụng | Là nền để cài đặt và chạy các phần mềm | Chạy trình duyệt, trò chơi, bộ ứng dụng văn phòng |
| Giao diện người dùng | Cho phép người dùng ra lệnh bằng cửa sổ, biểu tượng, menu | Nháy đúp biểu tượng để mở chương trình |
| Bảo vệ và bảo mật | Phân quyền người dùng, mật khẩu, tường lửa cơ bản | Đăng nhập bằng tài khoản có mật khẩu |
Việc nào KHÔNG phải chức năng của hệ điều hành?
- Soạn thảo văn bản, trình chiếu, bảng tính: chức năng của phần mềm ứng dụng văn phòng.
- Duyệt web: việc của trình duyệt.
- Chỉnh sửa ảnh, dựng video: việc của phần mềm đồ họa, phần mềm biên tập.
- Tạo ra thiết bị vật lý: bàn phím hay chuột là phần cứng, không phải sản phẩm của hệ điều hành.
- Diệt vi-rút chuyên sâu: thuộc về phần mềm tiện ích, dù hệ điều hành có sẵn một số công cụ bảo vệ cơ bản.
Cách làm bài trắc nghiệm
- Tự hỏi: việc này có liên quan đến quản lý máy tính nói chung hay chỉ phục vụ một nhu cầu riêng của người dùng?
- Nếu là việc chung của cả máy (quản lý phần cứng, tệp, bộ nhớ, tiến trình, giao diện), đó là chức năng của hệ điều hành.
- Nếu là việc tạo ra sản phẩm cụ thể như bài văn, bảng điểm, bức ảnh, đó là phần mềm ứng dụng.
- Khi hai phương án cùng gần đúng, chọn phương án có tính chất “quản lý”, “điều khiển”, “phân phối” vì đó là từ khoá của hệ điều hành.
Ví dụ giúp em hiểu
Khi em mở một tệp ảnh từ USB để chỉnh sửa, nhiều việc được thực hiện lần lượt. Hệ điều hành nhận ra USB (điều khiển phần cứng), tìm tệp ảnh trong thư mục (quản lý tệp), cấp bộ nhớ cho phần mềm chỉnh ảnh (quản lý tài nguyên) và hiển thị cửa sổ (giao diện). Còn thao tác cắt, chỉnh màu ảnh thì do phần mềm chỉnh ảnh lo. Hai tầng việc này tách rõ nhau.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm hệ điều hành với phần cứng. Hệ điều hành là phần mềm, không sờ thấy được.
- Nhầm hệ điều hành với phần mềm ứng dụng văn phòng chỉ vì cả hai đều có cửa sổ.
- Cho rằng không có hệ điều hành thì máy vẫn chạy được ứng dụng. Thực tế máy cần hệ điều hành để chạy các phần mềm khác.
- Nhầm “giao diện người dùng” với “phần mềm ứng dụng”. Giao diện là cách em ra lệnh cho máy, còn ứng dụng là công cụ làm việc cụ thể.
Luyện tập
- Trong các việc: (a) quản lý tệp, (b) vẽ tranh, (c) phân chia bộ nhớ cho các chương trình, (d) soạn bài thuyết trình, việc nào là chức năng của hệ điều hành?
Đáp án: (a) và (c). - Vì sao máy tính cần hệ điều hành mới dùng được máy in?
Đáp án: hệ điều hành cung cấp trình điều khiển thiết bị để ứng dụng gửi lệnh in mà không cần biết cấu tạo của máy in. - Android trên điện thoại có phải hệ điều hành không?
Đáp án: có, nó quản lý phần cứng, tệp, tài nguyên và cung cấp giao diện cho điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Hệ điều hành có những chức năng chính nào?
Điều khiển phần cứng, quản lý tệp và thư mục, phân phối bộ nhớ và bộ xử lý, tạo môi trường chạy ứng dụng, cung cấp giao diện và bảo vệ hệ thống.
Soạn thảo văn bản có phải chức năng của hệ điều hành không?
Không. Soạn thảo văn bản là chức năng của phần mềm ứng dụng, chạy trên nền hệ điều hành.
Ví dụ về hệ điều hành là gì?
Windows, macOS, Linux dùng cho máy tính; Android, iOS dùng cho điện thoại và máy tính bảng.