Trả lời nhanh
Bào quan chỉ có ở tế bào thực vật, không có ở tế bào động vật là lục lạp (nơi diễn ra quang hợp). Ngoài ra, không bào lớn trung tâm là đặc trưng của tế bào thực vật trưởng thành. Ngược lại, trung thể (trung tử) thường không có ở tế bào thực vật bậc cao, nhưng có ở tế bào động vật.
Hiểu đúng câu hỏi trước khi chọn đáp án
Đề bài hay xuất hiện ở hai dạng gần giống nhau nhưng đáp án ngược nhau:
- Dạng 1: “Bào quan nào chỉ có ở tế bào thực vật, không có ở tế bào động vật?” → tìm cấu trúc đặc trưng của thực vật.
- Dạng 2: “Bào quan nào sau đây không có ở tế bào thực vật?” → tìm cấu trúc của động vật mà thực vật thiếu.
Hãy đọc kĩ chữ “chỉ có” hay “không có” rồi mới nhìn các phương án. Rất nhiều bạn mất điểm vì đọc lướt.
Bảng so sánh bào quan của tế bào thực vật và động vật
| Cấu trúc | Tế bào thực vật | Tế bào động vật |
|---|---|---|
| Lục lạp | Có (ở tế bào có khả năng quang hợp) | Không có |
| Không bào | Thường có một không bào lớn ở trung tâm (tế bào trưởng thành) | Không bào nhỏ, ít hoặc không điển hình |
| Trung thể (trung tử) | Thường không có ở thực vật bậc cao | Có, tham gia hình thành thoi phân bào |
| Lizôxôm | Không điển hình; không bào đảm nhiệm chức năng phân giải tương tự | Có |
| Ti thể, ribôxôm, lưới nội chất, bộ máy Gôngi, nhân | Có | Có |
| Thành tế bào xenlulôzơ | Có (không phải bào quan) | Không có |
Vì sao lục lạp chỉ có ở thực vật?
Lục lạp chứa diệp lục, hấp thụ ánh sáng để tổng hợp chất hữu cơ từ CO2 và H2O. Tế bào thực vật là sinh vật tự dưỡng nên cần bào quan này. Tế bào động vật là dị dưỡng, lấy chất hữu cơ có sẵn từ thức ăn nên không có lục lạp.
Lưu ý: không phải mọi tế bào thực vật đều có lục lạp. Tế bào rễ hay tế bào biểu bì không có. Vì vậy ta nói lục lạp là bào quan đặc trưng của thực vật, chứ không phải tế bào thực vật nào cũng có.
Vì sao ở thực vật bậc cao lại thiếu trung thể?
Trung thể giữ vai trò tổ chức vi ống và hình thành thoi phân bào ở tế bào động vật. Tế bào thực vật bậc cao vẫn phân bào bình thường, nhưng thoi phân bào được hình thành mà không cần trung thể. Nhờ vậy khi đề hỏi “bào quan nào không có ở tế bào thực vật”, trung thể là phương án thường được chọn.
Cách loại trừ phương án khi làm trắc nghiệm
- Ti thể: có ở cả hai loại tế bào (thực vật vẫn hô hấp tế bào) → không chọn.
- Ribôxôm, lưới nội chất, bộ máy Gôngi: bào quan chung của tế bào nhân thực → không chọn.
- Nhân: cả hai đều là tế bào nhân thực → không chọn.
- Lục lạp, không bào lớn: chọn nếu đề hỏi “chỉ có ở thực vật”.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Thực vật có Lục – Không – Thành; động vật có Trung – Lizô.” Tức là thực vật có Lục lạp, Không bào lớn, Thành tế bào; động vật có Trung thể và Lizôxôm điển hình.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “thành tế bào” là bào quan. Thành tế bào là cấu trúc nằm ngoài màng sinh chất, không được xếp vào bào quan.
- Nghĩ ti thể chỉ có ở động vật. Thực vật cũng có ti thể, vì tế bào nào cũng cần hô hấp.
- Cho rằng lục lạp có ở mọi tế bào thực vật.
Bài luyện tập
- Bào quan nào thực hiện quang hợp và chỉ có ở tế bào thực vật (và tảo)?
Đáp án: lục lạp, vì chứa diệp lục hấp thụ ánh sáng. - Cấu trúc nào chỉ có ở tế bào thực vật nhưng không được coi là bào quan?
Đáp án: thành tế bào xenlulôzơ, vì nằm ngoài màng sinh chất. - Một học sinh nói: “Tế bào thực vật không có ti thể vì đã có lục lạp”. Nhận xét đúng hay sai?
Đáp án: Sai. Lục lạp tạo chất hữu cơ, còn ti thể phân giải chất hữu cơ để tạo ATP, hai bào quan có vai trò khác nhau và cùng tồn tại.
Câu hỏi thường gặp
Bào quan nào chỉ có ở tế bào thực vật?
Lục lạp là bào quan đặc trưng chỉ có ở tế bào thực vật (và tảo). Không bào lớn ở trung tâm cũng là dấu hiệu điển hình của tế bào thực vật trưởng thành.
Bào quan nào không có ở tế bào thực vật bậc cao?
Trung thể (trung tử) thường không có ở tế bào thực vật bậc cao, trong khi có ở tế bào động vật. Lizôxôm cũng không điển hình ở thực vật.
Thành tế bào có phải là bào quan không?
Không. Thành tế bào xenlulôzơ là cấu trúc bao ngoài màng sinh chất của tế bào thực vật, không được xếp vào bào quan.
Tế bào thực vật có ti thể không?
Có. Ti thể có ở cả tế bào thực vật và động vật vì mọi tế bào nhân thực đều cần hô hấp tế bào để tạo ATP.