Trả lời nhanh
Đông Nam Á chủ yếu nằm trong kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa và khí hậu xích đạo. Phần lục địa (bán đảo Trung Ấn) mang khí hậu nhiệt đới gió mùa. Phần hải đảo nằm gần xích đạo nên nóng ẩm quanh năm, mưa nhiều, đặc trưng là khí hậu xích đạo. Nguyên nhân chính là vị trí gần xích đạo, giữa hai đại dương lớn.
Vì sao Đông Nam Á có khí hậu nhiệt đới gió mùa và xích đạo?
Muốn nhớ lâu, em hãy gắn khí hậu với ba yếu tố: vị trí, biển và gió.
- Vị trí gần xích đạo: toàn khu vực nằm trong vùng nội chí tuyến và xích đạo. Quanh năm Mặt Trời lên cao, nhiệt độ trung bình năm cao, thường trên 20°C.
- Nằm giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương: biển cung cấp nhiều hơi nước nên độ ẩm lớn, lượng mưa nhiều.
- Chịu ảnh hưởng của gió mùa: sự chênh lệch nhiệt độ và khí áp giữa lục địa châu Á với đại dương làm gió đổi hướng theo mùa.
Vì thế, ở Đông Nam Á không có kiểu khí hậu ôn đới hay hàn đới. Khí hậu cận nhiệt chỉ xuất hiện cục bộ ở một số vùng núi cao.
Phân biệt hai kiểu khí hậu chính
| Tiêu chí | Nhiệt đới gió mùa | Xích đạo |
|---|---|---|
| Phân bố | Bán đảo Trung Ấn (Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia, Thái Lan, Mi-an-ma) và quần đảo Phi-líp-pin | Phần lớn hải đảo gần xích đạo (Xin-ga-po, Ma-lai-xi-a, phần lớn In-đô-nê-xi-a, Bru-nây) |
| Nhiệt độ | Nóng quanh năm, có sự chênh lệch giữa các mùa, nhất là ở phía bắc | Nóng quanh năm, biên độ nhiệt năm nhỏ |
| Lượng mưa | Mưa nhiều nhưng phân hoá theo mùa: mùa mưa và mùa khô rõ rệt | Mưa nhiều và khá đều quanh năm |
| Gió | Gió mùa đổi hướng theo mùa: mùa đông gió đông bắc (khô, lạnh ở phía bắc), mùa hạ gió tây nam (nóng, ẩm, mưa nhiều) | Gió mùa ít rõ rệt hơn, thời tiết ổn định |
Loại trừ các cách hiểu sai thường gặp
- “Đông Nam Á có khí hậu ôn đới”: sai, vì khu vực nằm gần xích đạo, không có mùa đông lạnh giá kéo dài.
- “Đông Nam Á có khí hậu cận nhiệt đới là chính”: sai. Cận nhiệt chỉ xuất hiện ở vùng núi cao, diện tích nhỏ.
- “Chỉ có một kiểu khí hậu”: chưa đủ. Phải nêu cả hai kiểu, nhiệt đới gió mùa và xích đạo, tương ứng với phần lục địa và hải đảo.
- “Khí hậu xích đạo cũng có mùa khô kéo dài”: sai. Đặc trưng của kiểu này là mưa quanh năm.
Ảnh hưởng của khí hậu đến đời sống và sản xuất
- Thuận lợi: nhiệt, ẩm dồi dào giúp phát triển nông nghiệp nhiệt đới như lúa nước, cao su, cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, dừa, cọ dầu. Cây trồng sinh trưởng quanh năm, có thể trồng nhiều vụ.
- Khó khăn: bão, lũ lụt, hạn hán, sạt lở đất xảy ra thường xuyên. Khí hậu nóng ẩm cũng dễ làm phát sinh sâu bệnh và dịch bệnh.
Mẹo nhớ nhanh
Em có thể nhớ theo câu: “Lục địa gió mùa, hải đảo xích đạo.” Gặp câu hỏi “chủ yếu”, em nêu cả hai kiểu và kèm một câu giải thích vị trí gần xích đạo cùng ảnh hưởng của biển và gió mùa.
Luyện tập
- Xin-ga-po nằm gần xích đạo, nhiệt độ quanh năm cao và mưa nhiều đều trong năm. Đây là kiểu khí hậu nào?
Đáp án: khí hậu xích đạo. - Vì sao phần lục địa Đông Nam Á có mùa mưa và mùa khô rõ rệt?
Đáp án: vì chịu ảnh hưởng của gió mùa. Gió mùa mùa hạ từ biển thổi vào mang mưa lớn. Gió mùa mùa đông thổi từ lục địa ra nên khô, ít mưa. - Nêu hai thuận lợi do khí hậu mang lại cho nông nghiệp Đông Nam Á.
Đáp án mẫu: (1) nhiệt, ẩm dồi dào nên cây trồng phát triển quanh năm và có thể tăng vụ; (2) thích hợp cho nhiều cây nhiệt đới có giá trị xuất khẩu như cao su, cà phê, hồ tiêu.
Câu hỏi thường gặp
Đông Nam Á chủ yếu có những kiểu khí hậu nào?
Chủ yếu là khí hậu nhiệt đới gió mùa ở phần lục địa và quần đảo Phi-líp-pin, và khí hậu xích đạo ở phần lớn các đảo gần xích đạo.
Vì sao Đông Nam Á có khí hậu nóng ẩm quanh năm?
Do khu vực gần xích đạo nên nhận nhiều nhiệt từ Mặt Trời, lại nằm giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương nên độ ẩm cao và mưa nhiều.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa và xích đạo khác nhau thế nào?
Nhiệt đới gió mùa có sự phân hoá mùa rõ rệt (mùa mưa, mùa khô, gió đổi hướng). Khí hậu xích đạo nóng ẩm đều quanh năm, mưa nhiều và biên độ nhiệt nhỏ.
Đông Nam Á có khí hậu ôn đới không?
Không. Khu vực nằm trong vùng nhiệt đới và xích đạo. Chỉ ở một số vùng núi cao mới có khí hậu mát hơn do độ cao.