Trả lời nhanh
Bắc Á (vùng Xi-bia của Liên bang Nga) có ba khu vực địa hình chính, xếp từ tây sang đông: đồng bằng Tây Xi-bia (thấp, phẳng, nhiều đầm lầy), cao nguyên Trung Xi-bia (cao trung bình vài trăm mét, bị sông chia cắt) và vùng núi phía đông, phía nam (núi cao, địa hình hiểm trở). Độ cao tăng dần từ tây sang đông.
Bắc Á nằm ở đâu?
Bắc Á là khu vực phía bắc châu Á, chủ yếu là phần lãnh thổ châu Á của Liên bang Nga, thường gọi là vùng Xi-bia. Khu vực này trải dài từ dãy U-ran ở phía tây tới bờ Thái Bình Dương ở phía đông, giáp Bắc Băng Dương ở phía bắc.
Vì lãnh thổ rất rộng nên địa hình thay đổi rõ rệt theo chiều tây – đông. Đây cũng là lí do sách giáo khoa chia địa hình thành ba khu vực để dễ học.
Ba khu vực địa hình chính của Bắc Á
| Khu vực | Vị trí | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|
| Đồng bằng Tây Xi-bia | Phía tây, giữa U-ran và sông Ê-nit-xây | Thấp, rộng và bằng phẳng; nhiều sông, hồ, đầm lầy |
| Cao nguyên Trung Xi-bia | Ở giữa, phía đông sông Ê-nit-xây | Cao nguyên đá, độ cao trung bình khoảng 500–700 m, bị sông ngòi cắt xẻ |
| Vùng núi phía đông và phía nam | Phía đông sông Lê-na, dọc rìa nam và đông | Núi cao, nhiều dãy chạy song song; có núi lửa ở bán đảo Cam-sát-ca |
1. Đồng bằng Tây Xi-bia
- Là một trong những đồng bằng rộng lớn nhất thế giới, phần lớn có độ cao dưới 200 m.
- Bề mặt phẳng, thoát nước kém nên có nhiều đầm lầy, hồ; sông Ô-bi và sông I-r-tư-sơ chảy qua.
- Phía bắc khí hậu lạnh, đất đóng băng nhiều tháng nên lầy hoá mạnh; phía nam thuận lợi hơn cho nông nghiệp.
2. Cao nguyên Trung Xi-bia
- Nằm giữa sông Ê-nit-xây và sông Lê-na, cao hơn hẳn đồng bằng Tây Xi-bia.
- Bề mặt bị các thung lũng sông cắt sâu nên khá bị chia cắt, không bằng phẳng như đồng bằng.
- Khu vực giàu khoáng sản (than, quặng, dầu khí…), nhưng khí hậu khắc nghiệt nên khai thác khó khăn.
3. Vùng núi phía đông và phía nam
- Gồm nhiều dãy núi cao như Véc-khôi-an, Trécxki ở phía đông; dãy Xta-nô-vôi, Antai, Xa-yan… ở rìa phía nam.
- Địa hình hiểm trở, ít dân cư, giao thông khó khăn.
- Ven Thái Bình Dương (bán đảo Cam-sát-ca) có nhiều núi lửa, thuộc vành đai lửa Thái Bình Dương.
Vì sao độ cao tăng dần từ tây sang đông?
Phần tây là nền địa chất cổ, ổn định, được bồi tụ thành đồng bằng. Phần giữa là khối nền cổ được nâng lên thành cao nguyên. Phần đông nằm gần nơi các mảng kiến tạo tiếp xúc nên hoạt động uốn nếp, nâng cao và núi lửa mạnh, tạo ra núi cao.
Mẹo nhớ nhanh
Hãy nhớ thứ tự “Đồng bằng – Cao nguyên – Núi”, đi từ tây sang đông, giống như bậc thang cao dần. Ghép với tên: Tây – đồng bằng, Trung – cao nguyên, Đông, Nam – núi.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đồng bằng Tây Xi-bia với cao nguyên Trung Xi-bia vì cùng tên “Xi-bia”; hãy nhìn từ khoá “Tây” và “Trung”.
- Cho rằng toàn bộ Bắc Á là đồng bằng. Thực tế phần lớn diện tích phía đông là cao nguyên và núi.
- Nhầm ranh giới: sông Ê-nit-xây phân chia đồng bằng Tây Xi-bia và cao nguyên Trung Xi-bia.
Bài tập luyện tập
- Điền vào chỗ trống: Từ tây sang đông, địa hình Bắc Á lần lượt là ……, ……, ……
Đáp án: đồng bằng Tây Xi-bia, cao nguyên Trung Xi-bia, vùng núi phía đông và phía nam. - Vì sao đồng bằng Tây Xi-bia có nhiều đầm lầy?
Đáp án: địa hình thấp, phẳng nên nước thoát chậm; phía bắc đất đóng băng nên nước khó thấm xuống. - Khu vực nào của Bắc Á có núi lửa hoạt động?
Đáp án: vùng núi phía đông, đặc biệt bán đảo Cam-sát-ca.
Câu hỏi thường gặp
Ba khu vực địa hình chính của Bắc Á là gì?
Đó là đồng bằng Tây Xi-bia, cao nguyên Trung Xi-bia và vùng núi phía đông, phía nam. Độ cao tăng dần từ tây sang đông.
Đồng bằng Tây Xi-bia có đặc điểm gì?
Là đồng bằng rộng, thấp (phần lớn dưới 200 m), bằng phẳng, nhiều sông hồ và đầm lầy, có sông Ô-bi và I-r-tư-sơ chảy qua.
Sông nào ngăn cách đồng bằng Tây Xi-bia với cao nguyên Trung Xi-bia?
Sông Ê-nit-xây chảy gần ranh giới giữa đồng bằng Tây Xi-bia và cao nguyên Trung Xi-bia.
Vì sao vùng núi phía đông Bắc Á có núi lửa?
Vì vùng này nằm gần nơi các mảng kiến tạo tiếp xúc, thuộc vành đai lửa Thái Bình Dương nên hoạt động núi lửa và nâng núi mạnh.