Trả lời nhanh
Lãnh thổ châu Á trải dài từ vùng cực Bắc đến vùng xích đạo. Điểm cực Bắc ở khoảng vĩ độ 77°44’B (mũi Sê-liu-xkin), điểm cực Nam phần đất liền ở khoảng 1°16’B (mũi Piai). Châu Á trải dài qua nhiều vĩ độ nên có đủ các đới khí hậu từ cực, ôn đới đến nhiệt đới và xích đạo.
Câu hỏi này thường gặp ở dạng nào?
Đây là câu điền khuyết quen thuộc trong bài “Vị trí địa lí, đặc điểm tự nhiên châu Á” (Địa lí 7): “Lãnh thổ châu Á trải dài từ vùng … đến vùng …”. Chỗ trống đầu là cực Bắc, chỗ trống sau là xích đạo.
Nếu đề cho phương án trắc nghiệm, em chọn phương án có cụm “từ vùng cực Bắc đến vùng xích đạo”. Các phương án như “đến chí tuyến Bắc” hay “đến vòng cực Nam” đều sai vì không đúng vị trí cực Nam của châu lục.
Vị trí và phạm vi của châu Á
- Cực Bắc: mũi Sê-liu-xkin, khoảng 77°44’B, nằm sâu trong vùng cực.
- Cực Nam (đất liền): mũi Piai trên bán đảo Mã Lai, khoảng 1°16’B, sát xích đạo.
- Ranh giới: phía bắc giáp Bắc Băng Dương, phía đông giáp Thái Bình Dương, phía nam giáp Ấn Độ Dương. Phía tây, châu Á nối liền với châu Âu (ranh giới là dãy U-ran) và gần châu Phi (qua kênh đào Xuy-ê).
- Quy mô: là châu lục có diện tích lớn nhất thế giới, hơn 40 triệu km² (kể cả các đảo thì khoảng 44 triệu km²).
Vì sao trải dài như vậy lại quan trọng?
Càng gần xích đạo, Mặt Trời chiếu càng gần vuông góc nên nhận nhiều nhiệt. Càng lên vĩ độ cao, tia sáng càng xiên nên lạnh hơn. Châu Á trải qua hơn 76 độ vĩ, vì thế:
- Khí hậu phân hoá theo vĩ độ: cực và cận cực (Bắc Xi-bia) → ôn đới (Đông Á, Trung Á) → cận nhiệt → nhiệt đới (Nam Á, Đông Nam Á) → xích đạo (quần đảo Mã Lai).
- Cảnh quan đa dạng: đài nguyên, rừng lá kim (tai-ga), thảo nguyên, hoang mạc – bán hoang mạc, rừng cận nhiệt, rừng nhiệt đới ẩm, rừng xích đạo.
- Hoạt động sản xuất khác nhau: phía bắc chủ yếu khai thác lâm nghiệp, khoáng sản; phía nam trồng lúa nước, cây công nghiệp nhiệt đới.
Lưu ý: ngoài vĩ độ, khí hậu châu Á còn bị chi phối bởi kích thước lục địa rộng lớn, địa hình núi cao và biển, nên cùng một vĩ độ vẫn có nơi ẩm gió mùa, nơi khô hạn.
Mẹo nhớ nhanh
Hình dung châu Á như một “cột thẳng đứng” cắm từ sát cực Bắc xuống sát xích đạo. Đầu trên là băng giá, đầu dưới là rừng mưa nóng ẩm. Nhớ hai mốc 77°B và 1°B: cả hai đều nằm ở bắc bán cầu, nên châu Á gần như nằm trọn ở Bắc bán cầu.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “đến vùng xích đạo” thành “đến Nam Cực” – châu Á không hề kéo xuống Nam bán cầu theo phần đất liền chính.
- Nhầm “chiều dài bắc – nam” với “chiều rộng đông – tây”: cụm “trải dài từ cực Bắc đến xích đạo” nói về hướng bắc – nam.
- Cho rằng châu Á chỉ có khí hậu gió mùa. Thực tế còn có khí hậu lục địa khô và khí hậu núi cao.
Luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Châu Á trải dài từ vùng … đến vùng …”. Đáp án: cực Bắc; xích đạo.
- Vì sao châu Á có nhiều đới khí hậu? Gợi ý đáp án: vì lãnh thổ kéo dài theo hướng bắc – nam qua nhiều vĩ độ, góc chiếu và lượng nhiệt Mặt Trời thay đổi từ cực đến xích đạo.
- Vùng nào của châu Á có khí hậu xích đạo? Đáp án: khu vực gần xích đạo ở Đông Nam Á hải đảo (quần đảo Mã Lai).
Câu hỏi thường gặp
Lãnh thổ châu Á trải dài từ đâu đến đâu?
Từ vùng cực Bắc (khoảng 77°44'B) đến vùng xích đạo (khoảng 1°16'B ở phần đất liền).
Điểm cực Bắc và cực Nam đất liền của châu Á là ở đâu?
Cực Bắc là mũi Sê-liu-xkin thuộc bán đảo Taimir; cực Nam đất liền là mũi Piai trên bán đảo Mã Lai.
Lãnh thổ trải dài như vậy ảnh hưởng gì đến khí hậu?
Châu Á có nhiều đới khí hậu: cực và cận cực, ôn đới, cận nhiệt, nhiệt đới và xích đạo, kéo theo cảnh quan tự nhiên rất đa dạng.
Châu Á có phải châu lục lớn nhất thế giới không?
Có. Châu Á là châu lục có diện tích lớn nhất, hơn 40 triệu km² (khoảng 44 triệu km² nếu tính cả các đảo).