Trả lời nhanh
Kiểu khí hậu gió mùa ở châu Á có một năm chia thành hai mùa rõ rệt với hướng gió thay đổi theo mùa: mùa đông gió từ lục địa thổi ra nên lạnh, khô, ít mưa; mùa hạ gió từ đại dương thổi vào nên nóng, ẩm, mưa nhiều. Nguyên nhân là sự chênh lệch nhiệt độ và khí áp giữa lục địa Á – Âu với các đại dương xung quanh.
Đặc điểm chính của khí hậu gió mùa châu Á
Đây là kiểu khí hậu tiêu biểu của châu Á, có hai nét nổi bật: gió đổi hướng theo mùa và mưa tập trung vào một mùa.
- Mùa đông: gió thổi từ lục địa ra biển, thời tiết lạnh, khô, lượng mưa rất ít.
- Mùa hạ: gió thổi từ biển vào lục địa, thời tiết nóng, ẩm, mưa nhiều, chiếm phần lớn lượng mưa cả năm.
- Hai mùa trái ngược nhau về hướng gió, nhiệt độ và lượng mưa.
Vì sao gió lại đổi hướng theo mùa?
Đất liền nóng lên và lạnh đi nhanh hơn nước biển. Vì vậy giữa lục địa Á – Âu rộng lớn và Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương luôn có sự chênh lệch về nhiệt độ, kéo theo chênh lệch khí áp. Gió luôn thổi từ nơi áp cao về nơi áp thấp.
| Mùa | Lục địa | Đại dương | Hướng gió | Thời tiết |
|---|---|---|---|---|
| Đông | Lạnh → khí áp cao | Ấm hơn → khí áp thấp | Lục địa → đại dương | Lạnh, khô |
| Hạ | Nóng → khí áp thấp | Mát hơn → khí áp cao | Đại dương → lục địa | Nóng, ẩm, mưa nhiều |
Mẹo nhớ: gió luôn đi từ “cao” sang “thấp”. Chỉ cần xác định lục địa đang nóng hay lạnh là suy ra ngay hướng gió và tính chất khô – ẩm.
Khí hậu gió mùa phân bố ở đâu?
Khí hậu gió mùa tập trung ở phía đông và phía nam châu Á, nơi giáp các đại dương lớn. Có hai nhóm:
- Gió mùa nhiệt đới: Nam Á và Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam). Nóng quanh năm, mùa mưa và mùa khô phân hoá rõ.
- Gió mùa cận nhiệt và ôn đới: Đông Á (miền đông Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc). Mùa đông lạnh, có nơi có tuyết; mùa hạ nóng ẩm.
Phân biệt với kiểu khí hậu lục địa
Học sinh hay nhầm hai kiểu khí hậu này vì đều có mùa đông lạnh. Điểm khác nằm ở lượng mưa và vị trí.
| Tiêu chí | Khí hậu gió mùa | Khí hậu lục địa |
|---|---|---|
| Vị trí | Gần biển, phía đông và nam châu Á | Sâu trong nội địa (Trung Á, Tây Nam Á) |
| Lượng mưa | Nhiều, tập trung vào mùa hạ | Rất ít, khô hạn quanh năm |
| Biên độ nhiệt năm | Lớn vừa phải đến lớn | Rất lớn |
| Cảnh quan | Rừng, đồng bằng trồng lúa nước | Hoang mạc, bán hoang mạc, thảo nguyên |
Ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất
- Mưa nhiều, nhiệt độ cao vào mùa hạ thuận lợi cho trồng lúa nước, nên các khu vực gió mùa đông dân.
- Thời tiết thất thường: mưa tập trung dễ gây lũ lụt, bão; mùa khô kéo dài dễ gây hạn hán.
- Lịch gieo trồng, thu hoạch phụ thuộc chặt vào mùa gió.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng “mùa đông gió từ biển vào nên ẩm”. Sai: mùa đông gió từ lục địa lạnh ra biển nên khô.
- Nghĩ gió mùa chỉ có ở Đông Nam Á. Thực tế còn có ở Nam Á và Đông Á.
- Nhầm “mưa nhiều quanh năm” với gió mùa. Gió mùa có mùa khô rõ rệt; mưa nhiều quanh năm là đặc điểm của khí hậu xích đạo.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Mùa hạ, lục địa Á – Âu nóng lên, hình thành khí áp ……, gió thổi từ …… vào ……
Đáp án: thấp; đại dương; lục địa. - Đúng hay sai? “Ở khu vực gió mùa châu Á, mùa đông thường mưa nhiều hơn mùa hạ.”
Đáp án: Sai, vì mùa hạ có gió từ biển mang ẩm vào nên mưa nhiều hơn. - Giải thích: Vì sao vùng nội địa Trung Á không có khí hậu gió mùa?
Đáp án gợi ý: vùng này nằm xa biển, lại bị núi cao chắn gió, hơi ẩm từ đại dương khó vào tới nên khô hạn, mang tính lục địa.
Câu hỏi thường gặp
Kiểu khí hậu gió mùa ở châu Á có đặc điểm gì nổi bật nhất?
Gió đổi hướng theo mùa: mùa đông gió từ lục địa ra biển nên lạnh, khô; mùa hạ gió từ biển vào đất liền nên nóng, ẩm, mưa nhiều.
Khí hậu gió mùa châu Á phân bố ở khu vực nào?
Chủ yếu ở Nam Á, Đông Nam Á (gió mùa nhiệt đới) và Đông Á (gió mùa cận nhiệt, ôn đới).
Nguyên nhân hình thành gió mùa ở châu Á là gì?
Do sự chênh lệch nhiệt độ và khí áp theo mùa giữa lục địa Á – Âu rộng lớn và các đại dương Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương.
Khí hậu gió mùa khác khí hậu lục địa ở điểm nào?
Gió mùa nằm gần biển, mưa nhiều vào mùa hạ; khí hậu lục địa ở sâu trong nội địa, rất khô hạn và biên độ nhiệt năm lớn.