Trả lời nhanh
Xung đột quân sự tại châu Phi còn gọi là xung đột vũ trang. Tuỳ quy mô và tính chất, người ta gọi là nội chiến (diễn ra trong một quốc gia) hoặc chiến tranh cục bộ (giới hạn trong một khu vực). Đây là các cuộc đụng độ bằng vũ lực do mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, tài nguyên và quyền lực.
Hiểu đúng khái niệm
Khi sách Địa lí hay Lịch sử nói đến “xung đột quân sự”, đó là tình trạng các bên (chính phủ, phe nổi dậy, lực lượng vũ trang sắc tộc, tổ chức cực đoan…) dùng vũ khí để giải quyết mâu thuẫn. Cách gọi phổ biến nhất, bao quát nhất là xung đột vũ trang.
Đề bài thường chỉ hỏi “còn gọi là”, nên em cần nhìn xem các phương án có từ nào gần nghĩa nhất. Bảng dưới giúp em phân biệt nhanh.
| Cách gọi | Ý nghĩa | Ví dụ ở châu Phi |
|---|---|---|
| Xung đột vũ trang | Cách gọi chung cho mọi cuộc đụng độ bằng vũ lực | Xung đột ở vùng Sahel, miền đông Cộng hoà Dân chủ Congo |
| Nội chiến | Các phe trong cùng một quốc gia đánh nhau | Nội chiến ở Somalia, Nam Sudan |
| Chiến tranh cục bộ | Chiến tranh quy mô hạn chế về không gian, thường có nước ngoài can thiệp | Nhiều cuộc xung đột khu vực ở Trung Phi, Đại Hồ |
| Xung đột sắc tộc, tôn giáo | Gọi theo nguyên nhân chính | Thảm sát ở Rwanda năm 1994 |
Lưu ý: “chiến tranh thế giới” và “chiến tranh lạnh” không dùng để gọi các xung đột ở châu Phi, vì quy mô và tính chất khác hẳn.
Vì sao châu Phi nhiều xung đột như vậy?
- Di sản thuộc địa: các nước thực dân châu Âu chia ranh giới theo lợi ích của mình (nổi bật từ Hội nghị Berlin 1884–1885), không theo địa bàn cư trú của các tộc người. Nhiều tộc bị tách ra, nhiều tộc đối địch bị gộp chung một quốc gia.
- Mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo: một quốc gia có hàng chục, thậm chí hàng trăm nhóm tộc người; khi quyền lực và lợi ích chia không đều, mâu thuẫn dễ bùng phát.
- Tranh giành tài nguyên: dầu mỏ, kim cương, vàng, khoáng sản quý trở thành nguồn tiền nuôi các nhóm vũ trang.
- Nghèo đói, nhà nước yếu: thất nghiệp, thiếu lương thực, quản lí kém khiến người dân dễ bị lôi kéo vào các nhóm cực đoan.
- Can thiệp từ bên ngoài: vũ khí và lợi ích của các cường quốc làm cuộc xung đột kéo dài hơn.
Hậu quả đối với kinh tế – xã hội
- Hàng triệu người phải bỏ nhà đi tị nạn, tạo ra các làn sóng di cư.
- Sản xuất đình trệ, đói nghèo và dịch bệnh gia tăng, trẻ em mất cơ hội đến trường.
- Cơ sở hạ tầng bị phá huỷ, nhà đầu tư e ngại, khiến phát triển kinh tế chậm lại.
- Môi trường và tài nguyên bị khai thác bừa bãi.
Cách giải quyết
Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi (AU) và các tổ chức khu vực tham gia hoà giải, triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình. Điều quan trọng không kém là xây dựng chính quyền công bằng, chia sẻ lợi ích từ tài nguyên và phát triển kinh tế để giảm nghèo. Việt Nam cũng có sĩ quan, quân nhân tham gia gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc tại châu Phi, như ở Nam Sudan và Cộng hoà Trung Phi.
Mẹo làm bài và lỗi hay gặp
- Thấy cụm “trong một quốc gia” → nghĩ đến nội chiến; thấy “nhiều bên, quy mô hạn chế” → xung đột vũ trang / chiến tranh cục bộ.
- Đừng nhầm “xung đột quân sự” với “khủng bố”: khủng bố là hành vi bạo lực nhằm gieo rắc sợ hãi, có thể là một phần của xung đột nhưng không đồng nghĩa.
- Đừng viết nguyên nhân chỉ là “do nghèo đói”; câu trả lời đầy đủ cần nêu cả sắc tộc, tôn giáo, tài nguyên và di sản thuộc địa.
Luyện tập
Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Các cuộc đụng độ bằng vũ lực kéo dài ở nhiều nơi tại châu Phi được gọi chung là xung đột …….”
Đáp án: vũ trang.
Câu 2. Vì sao ranh giới quốc gia do thực dân vạch ra làm tăng nguy cơ xung đột?
Gợi ý đáp án: vì chia cắt một tộc người vào nhiều nước và gộp các tộc có mâu thuẫn vào cùng một nước, khiến tranh chấp quyền lực dễ trở thành xung đột sắc tộc.
Câu 3. Nêu hai hậu quả của xung đột quân sự đối với người dân châu Phi.
Gợi ý đáp án: người dân phải đi tị nạn; kinh tế đình trệ, đói nghèo và thiếu giáo dục, y tế.
Câu hỏi thường gặp
Xung đột quân sự tại châu Phi còn gọi là gì?
Thường gọi là xung đột vũ trang. Nếu diễn ra giữa các phe trong cùng một nước thì gọi là nội chiến; nếu quy mô hạn chế trong một khu vực thì gọi là chiến tranh cục bộ.
Nguyên nhân chính của xung đột ở châu Phi là gì?
Gồm di sản chia ranh giới của thực dân, mâu thuẫn sắc tộc và tôn giáo, tranh giành tài nguyên, nghèo đói, nhà nước yếu và sự can thiệp từ bên ngoài.
Xung đột quân sự có phải là chiến tranh thế giới không?
Không. Xung đột ở châu Phi chủ yếu là nội chiến và xung đột khu vực, quy mô hạn chế, khác với chiến tranh thế giới có nhiều cường quốc tham chiến trên phạm vi toàn cầu.
Việt Nam có tham gia giải quyết xung đột ở châu Phi không?
Có. Việt Nam cử sĩ quan và quân nhân tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc tại một số nước châu Phi như Nam Sudan và Cộng hoà Trung Phi.