Trả lời nhanh
Ở Nam Á, vào mùa đông có gió mùa Đông Bắc (gió hướng đông bắc). Gió thổi từ vùng áp cao trên lục địa châu Á ra vùng áp thấp trên Ấn Độ Dương, nên tính chất khô, lạnh và gần như không mưa. Đây là mùa khô của hầu hết khu vực, trừ một số nơi ven biển phía đông nam.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu này thường xuất hiện dưới dạng điền khuyết: “Ở Nam Á, vào mùa đông có gió … hướng …”. Chỗ trống cần điền là gió mùa và đông bắc. Nếu đề hỏi thêm tính chất, em trả lời: khô, lạnh, ít mưa.
Từ khoá em cần nhớ là “gió mùa”: hướng gió đổi ngược nhau giữa hai mùa. Mùa đông gió đông bắc, mùa hạ gió tây nam.
Vì sao mùa đông Nam Á có gió đông bắc?
Có thể giải thích theo ba bước, em chép lại vào bài làm rất gọn:
- Chênh lệch khí áp: mùa đông, lục địa châu Á lạnh đi nhanh nên hình thành vùng áp cao ở phía bắc. Ấn Độ Dương giữ nhiệt tốt hơn nên khí áp thấp hơn.
- Gió thổi từ cao xuống thấp: không khí chuyển từ lục địa (áp cao) ra biển (áp thấp), tức là từ phía bắc xuống phía nam.
- Lệch hướng do tự quay của Trái Đất: ở nửa cầu Bắc, gió bị lệch về bên phải so với hướng chuyển động. Gió bắc vì thế thành gió đông bắc.
Dãy Himalaya chạy theo hướng tây – đông còn đóng vai trò “bức tường”. Nó chắn bớt khối khí lạnh từ Trung Á, nên mùa đông ở đồng bằng Ấn – Hằng và Đê-can không quá rét như cùng vĩ độ ở nơi khác.
Đặc điểm thời tiết mùa đông ở Nam Á
- Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ lục địa, ít hơi nước, nên trời khô, nắng nhiều, lượng mưa rất thấp.
- Nhiệt độ thấp hơn mùa hạ, vùng núi cao phía bắc lạnh rõ rệt, có tuyết trên Himalaya.
- Đây là mùa khô, nguồn nước cho nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào sông và hồ chứa.
So sánh gió mùa mùa đông và mùa hạ
| Tiêu chí | Mùa đông | Mùa hạ |
|---|---|---|
| Hướng gió | Đông bắc | Tây nam |
| Nguồn gốc | Từ lục địa (áp cao) ra biển | Từ Ấn Độ Dương vào lục địa (áp thấp) |
| Tính chất | Khô, lạnh | Nóng, ẩm |
| Lượng mưa | Rất ít | Mưa nhiều, tập trung phần lớn lượng mưa cả năm |
Mưa mùa hạ ở sườn nam Himalaya và vùng đông bắc bán đảo Ấn Độ đặc biệt lớn vì gió ẩm bị núi chặn lại, đẩy lên cao rồi ngưng tụ thành mưa địa hình.
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo: “Đông – đông bắc – đông khô”. Gió từ đất liền ra biển thì không mang ẩm. Hạ thì ngược lại: biển vào đất liền, mang mưa.
- Lỗi 1: viết “gió tây nam” cho mùa đông. Đó là gió mùa hạ.
- Lỗi 2: nhầm Nam Á có “mưa nhiều quanh năm”. Thực tế mưa tập trung vào mùa hạ, mùa đông khô.
- Lỗi 3: quên nêu nguyên nhân là chênh lệch khí áp giữa lục địa và đại dương.
Bài luyện tập
Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Mùa đông ở Nam Á có gió mùa hướng …, tính chất … và …”.
Đáp án: đông bắc; khô; lạnh (ít mưa).
Câu 2. Vì sao mùa đông Nam Á ít mưa dù gió thổi quanh năm?
Đáp án: gió mùa đông thổi từ lục địa ra biển nên ít hơi nước. Nam Á chỉ mưa nhiều khi gió tây nam ẩm từ Ấn Độ Dương thổi vào.
Câu 3. Dãy Himalaya có ảnh hưởng gì đến khí hậu Nam Á?
Đáp án: chắn bớt không khí lạnh từ phía bắc về mùa đông, đồng thời chặn gió ẩm mùa hạ nên gây mưa lớn ở sườn nam.
Câu hỏi thường gặp
Ở Nam Á vào mùa đông có gió gì, hướng nào?
Có gió mùa Đông Bắc, tức gió hướng đông bắc, thổi từ lục địa châu Á ra Ấn Độ Dương, mang tính chất khô và lạnh.
Vì sao gió mùa mùa đông ở Nam Á lại khô?
Vì gió hình thành trên lục địa, đi từ vùng áp cao ra biển nên mang rất ít hơi nước, dẫn đến trời khô và ít mưa.
Mùa hạ ở Nam Á có gió hướng nào?
Mùa hạ có gió mùa Tây Nam, thổi từ Ấn Độ Dương vào lục địa, nóng ẩm và gây mưa lớn.
Dãy Himalaya ảnh hưởng thế nào đến gió mùa Nam Á?
Nó chắn bớt khối khí lạnh từ phía bắc vào mùa đông và chặn gió ẩm tây nam vào mùa hạ, làm sườn nam có mưa rất nhiều.