Trả lời nhanh
Tốc độ là đại lượng đặc trưng cho tính chất nhanh hay chậm của chuyển động. Tốc độ cho biết quãng đường vật đi được trong một đơn vị thời gian, tính theo công thức v = s / t. Vật có tốc độ càng lớn thì chuyển động càng nhanh. Đơn vị thường dùng là mét trên giây (m/s) và kilômét trên giờ (km/h).
Hiểu tốc độ bằng một ví dụ
Hai bạn chạy cùng quãng đường 100 m. Bạn An mất 20 giây, bạn Bình mất 25 giây. Dù cùng đi 100 m nhưng An hoàn thành nhanh hơn, tức là An chạy nhanh hơn. Để nói chính xác "nhanh hơn bao nhiêu", ta so sánh quãng đường mỗi bạn đi được trong mỗi giây: An được 5 m/s, Bình được 4 m/s. Con số đó chính là tốc độ.
Công thức và đơn vị
- Công thức: v = s / t, trong đó s là quãng đường đi được, t là thời gian đi hết quãng đường đó.
- Suy ra: s = v · t và t = s / v.
- Đơn vị: m/s, km/h, cm/s. Trong hệ SI, đơn vị chuẩn là m/s.
Đổi đơn vị tốc độ
| Đổi | Quy tắc | Ví dụ |
|---|---|---|
| m/s sang km/h | Nhân với 3,6 | 10 m/s = 36 km/h |
| km/h sang m/s | Chia cho 3,6 | 54 km/h = 15 m/s |
Lí do: 1 km = 1000 m và 1 giờ = 3600 giây, nên 1 km/h = 1000/3600 m/s, tức là 1 m/s = 3,6 km/h.
Cách đo tốc độ
Có hai cách đo thường dùng:
- Đo gián tiếp: dùng thước đo quãng đường và đồng hồ bấm giây đo thời gian, rồi tính v = s / t. Đây là cách em làm trong bài thực hành.
- Đo trực tiếp: dùng tốc kế, như đồng hồ đo tốc độ trên xe máy, ô tô; hoặc thiết bị bắn tốc độ của lực lượng giao thông.
So sánh nhanh, chậm
Có hai cách so sánh sự nhanh chậm của chuyển động:
- Cùng quãng đường: vật nào đi mất ít thời gian hơn thì nhanh hơn.
- Cùng thời gian: vật nào đi được quãng đường dài hơn thì nhanh hơn.
Khi quãng đường và thời gian đều khác nhau, ta bắt buộc phải tính tốc độ rồi so sánh các con số.
Một số tốc độ thực tế để dễ hình dung
- Người đi bộ: khoảng 1,5 m/s.
- Xe đạp: khoảng 4 – 5 m/s.
- Ô tô trên quốc lộ: khoảng 15 – 25 m/s (54 – 90 km/h).
- Âm thanh trong không khí: khoảng 340 m/s.
Lỗi sai thường gặp
- Quên đổi đơn vị trước khi tính, ví dụ quãng đường tính bằng km nhưng thời gian tính bằng giây.
- Nhầm tốc độ với quãng đường: chạy được quãng đường dài chưa chắc đã nhanh nếu mất nhiều thời gian.
- Cho rằng tốc độ của vật lúc nào cũng không đổi. Công thức v = s / t cho giá trị trung bình trên cả quãng đường.
Mẹo nhớ
Nhớ tam giác S – V – T: che chữ cần tìm đi, hai chữ còn lại cho biết nên chia hay nhân. Che V thì thấy S trên T, nên v = s / t.
Luyện tập
- Một ô tô đi 90 km trong 1,5 giờ. Tính tốc độ theo km/h và m/s. Đáp án: v = 90 : 1,5 = 60 km/h, tức là 60 : 3,6 ≈ 16,7 m/s.
- Một người đi xe đạp với tốc độ 18 km/h. Hỏi sau 20 phút đi được bao xa? Đáp án: 20 phút = 1/3 giờ nên s = 18 × 1/3 = 6 km.
- Bạn Lan đi học mất 15 phút với tốc độ 4 m/s. Tính quãng đường từ nhà đến trường. Đáp án: t = 900 s nên s = 4 × 900 = 3600 m.
Câu hỏi thường gặp
Tốc độ và vận tốc khác nhau thế nào?
Tốc độ chỉ cho biết độ nhanh chậm, là đại lượng không có hướng. Vận tốc còn cho biết thêm hướng chuyển động. Ở lớp 7, em chỉ cần làm việc với khái niệm tốc độ.
1 m/s bằng bao nhiêu km/h?
1 m/s bằng 3,6 km/h. Muốn đổi từ m/s sang km/h thì nhân với 3,6, còn từ km/h sang m/s thì chia cho 3,6.
Dụng cụ nào dùng để đo tốc độ của xe?
Đồng hồ đo tốc độ (tốc kế) trên xe cho biết tốc độ tức thời. Thiết bị bắn tốc độ của cảnh sát giao thông cũng dùng để đo tốc độ xe đang chạy.