Trả lời nhanh
Ảnh của vật tạo bởi gương phẳng có 3 đặc điểm: (1) là ảnh ảo, không hứng được trên màn chắn; (2) có kích thước bằng vật; (3) khoảng cách từ ảnh đến gương bằng khoảng cách từ vật đến gương, tức ảnh và vật đối xứng nhau qua mặt gương.
Ba đặc điểm của ảnh tạo bởi gương phẳng
| Đặc điểm | Nội dung | Cách kiểm tra |
|---|---|---|
| Tính chất ảnh | Ảnh ảo, không hứng được trên màn | Đặt màn sau gương, không thấy ảnh hiện lên |
| Độ lớn | Ảnh bằng vật | Đặt hai vật giống hệt nhau, một trước và một sau gương, thấy trùng khít |
| Vị trí | Điểm ảnh và điểm vật cách gương một khoảng bằng nhau | Đo khoảng cách bằng thước |
Vì sao ảnh là ảnh ảo?
Từ điểm sáng S, các tia sáng tới gương bị phản xạ theo định luật phản xạ ánh sáng. Các tia phản xạ này toả ra như xuất phát từ một điểm S’ nằm sau gương. Thực tế ánh sáng không đi qua S’ vì phía sau gương không có tia sáng nào.
Chỉ có phần kéo dài của các tia phản xạ cắt nhau tại S’. Mắt nhìn các tia phản xạ nên tưởng ánh sáng phát ra từ S’. Đó là lý do ta gọi S’ là ảnh ảo và không thể hứng nó trên màn.
Vì sao ảnh đối xứng với vật qua gương?
Dựa vào định luật phản xạ ánh sáng (góc phản xạ bằng góc tới), bằng hình học ta chứng minh được: đường thẳng nối S với S’ vuông góc với mặt gương và bị mặt gương chia thành hai đoạn bằng nhau. Vì vậy S’ đối xứng với S qua gương.
Cách vẽ ảnh của một điểm sáng
- Từ S vẽ hai tia tới gương tại hai điểm I và K bất kì.
- Vẽ hai tia phản xạ tương ứng theo định luật phản xạ (góc phản xạ = góc tới).
- Kéo dài hai tia phản xạ về phía sau gương bằng nét đứt. Giao điểm là S’.
Cách nhanh hơn: lấy S’ đối xứng với S qua gương (SS’ vuông góc gương, cách đều gương), rồi nối S’ với mắt để tìm điểm tới.
Vẽ ảnh của một vật: chỉ cần vẽ ảnh của vài điểm đặc biệt (hai đầu mút của mũi tên AB), rồi nối các ảnh A’B’ bằng nét đứt, vì ảnh là ảnh ảo.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Ảo – Bằng – Đều”: ảnh ảo, bằng vật, cách gương đều như vật.
- Lỗi 1: Vẽ ảnh bằng nét liền. Ảnh ảo phải vẽ nét đứt, các tia phản xạ thật vẽ nét liền.
- Lỗi 2: Nhầm “ảnh bằng vật” với “ảnh cùng chiều”. Ảnh bằng vật về kích thước nhưng đổi chỗ trái – phải. Giơ tay phải thì ảnh trong gương giơ “tay” nằm ở phía bên trái của ảnh.
- Lỗi 3: Tính khoảng cách giữa người và ảnh bằng khoảng cách tới gương. Thực ra khoảng cách người – ảnh gấp 2 lần khoảng cách người – gương.
Bài tập tự luyện (có đáp án)
Bài 1. Bạn Lan đứng cách gương phẳng 1,5 m. Ảnh của Lan cách gương bao nhiêu? Cách Lan bao nhiêu?
Đáp án: Ảnh cách gương 1,5 m; khoảng cách từ Lan đến ảnh là 1,5 + 1,5 = 3 m.
Bài 2. Vật AB cao 10 cm đặt trước gương phẳng và cách gương 20 cm. Nêu chiều cao của ảnh và khoảng cách từ vật đến ảnh.
Đáp án: Ảnh A’B’ cao 10 cm (bằng vật); A’B’ cách gương 20 cm nên cách vật 40 cm.
Bài 3. Một người đang cách gương 2 m, bước lại gần gương thêm 0,5 m. Khoảng cách giữa người và ảnh lúc này là bao nhiêu?
Đáp án: Lúc sau người cách gương 2 − 0,5 = 1,5 m, ảnh cũng cách gương 1,5 m, nên người cách ảnh 3 m (giảm 1 m so với trước đó là 4 m).
Ứng dụng thực tế
Gương phẳng dùng để soi, làm gương chiếu hậu trong nhà, gương trong tiệm cắt tóc, kính tiềm vọng… Hiểu đặc điểm ảnh giúp ta biết đặt gương ở đâu để quan sát được vật mong muốn.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh của vật qua gương phẳng là ảnh thật hay ảnh ảo?
Là ảnh ảo. Ảnh nằm sau gương, được tạo bởi đường kéo dài của các tia phản xạ nên không hứng được trên màn chắn.
Ảnh qua gương phẳng có lớn hơn vật không?
Không. Ảnh qua gương phẳng luôn có kích thước bằng vật, dù vật đứng gần hay xa gương.
Khi người đến gần gương thì ảnh có thay đổi không?
Ảnh vẫn cùng kích thước nhưng di chuyển lại gần gương với cùng quãng đường, vì ảnh luôn cách gương một khoảng bằng khoảng cách từ vật đến gương.
Vì sao chữ trong gương bị ngược?
Do ảnh đối xứng với vật qua mặt gương nên bên trái và bên phải của ảnh đổi chỗ so với vật, nhìn chữ thấy bị lật theo chiều ngang.