Trả lời nhanh
Nguồn năng lượng sinh ra nội lực chủ yếu là năng lượng từ bên trong Trái Đất, quan trọng nhất là nhiệt sinh ra khi các nguyên tố phóng xạ (uranium, thorium, potassium…) phân rã. Nội lực là lực phát sinh ngay trong lòng Trái Đất, còn năng lượng bức xạ Mặt Trời mới là nguồn chính của ngoại lực.
Nội lực là gì?
Nội lực là lực sinh ra ở bên trong Trái Đất. Lực này làm cho vỏ Trái Đất bị nén ép, uốn nếp, đứt gãy, đồng thời đẩy vật chất nóng chảy (mác-ma) lên gần hoặc ra mặt đất.
Vì tác động từ bên trong nên nội lực quyết định việc hình thành các dạng địa hình lớn như núi, sống núi ngầm, hố sâu đại dương, đồng thời gây ra động đất và núi lửa.
Nguồn năng lượng sinh ra nội lực
Bên trong Trái Đất rất nóng (nhiệt độ ở lõi lên đến hàng nghìn độ C). Năng lượng nhiệt khổng lồ này đến từ nhiều nguồn:
- Phân rã các nguyên tố phóng xạ trong lớp manti và vỏ Trái Đất – nguồn chủ yếu, liên tục toả nhiệt qua hàng tỉ năm.
- Nhiệt còn lại từ lúc hình thành Trái Đất (nhiệt nguyên thuỷ) ở lõi và manti.
- Sự phân dị vật chất theo trọng lực: vật chất nặng chìm xuống lõi, vật chất nhẹ nổi lên, ma sát và chuyển động sinh nhiệt.
- Các phản ứng hoá học toả nhiệt và năng lượng của sự quay Trái Đất ở mức độ thấp hơn.
Nhiệt này làm vật chất trong manti chuyển động đối lưu, kéo theo các mảng kiến tạo dịch chuyển – chính là nguyên nhân của các vận động kiến tạo.
Vì sao không phải năng lượng Mặt Trời?
Bức xạ Mặt Trời chỉ chiếu tới và làm nóng lớp bề mặt, không xuyên sâu vào lòng đất. Nguồn năng lượng này gây ra nhiệt độ, gió, mưa, dòng chảy… tức là các quá trình ngoại lực như phong hoá, xâm thực, vận chuyển, bồi tụ.
| Tiêu chí | Nội lực | Ngoại lực |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Bên trong Trái Đất | Bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất |
| Nguồn năng lượng chủ yếu | Nhiệt từ phân rã phóng xạ và các nguồn trong lòng đất | Bức xạ Mặt Trời (cùng trọng lực, tác động của nước, gió, sinh vật) |
| Xu hướng | Nâng cao, hạ thấp, làm địa hình gồ ghề | Phá huỷ, san bằng, bồi đắp |
| Biểu hiện | Uốn nếp, đứt gãy, động đất, núi lửa | Phong hoá, xâm thực, bồi tụ |
Loại trừ phương án khi làm trắc nghiệm
- Phương án có “bức xạ Mặt Trời”: sai, đây là nguồn của ngoại lực.
- Phương án nói về sóng, gió, dòng chảy, thuỷ triều, hoạt động của sinh vật: sai, đều là tác nhân ngoại lực.
- Phương án có “năng lượng trong lòng Trái Đất”, “phân rã phóng xạ”: đúng.
Mẹo nhớ: “Nội” = bên trong → năng lượng bên trong; “Ngoại” = bên ngoài → Mặt Trời.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm động đất, núi lửa là ngoại lực vì thấy xảy ra trên mặt đất. Thực tế chúng bắt nguồn từ nội lực.
- Nghĩ nội lực chỉ làm địa hình cao lên. Nội lực cũng gây sụt lún, tạo hố sâu, vực biển.
- Chọn “năng lượng nhiệt Mặt Trời” vì chữ “nhiệt” quen thuộc.
Bài luyện tập
- Câu 1. Hiện tượng nào sau đây chủ yếu do nội lực: sóng biển bào mòn vách đá, hay núi lửa phun trào?
Đáp án: núi lửa phun trào, vì mác-ma được đẩy lên do năng lượng bên trong Trái Đất. - Câu 2. Điền vào chỗ trống: “Nội lực làm cho vỏ Trái Đất bị uốn nếp, ………, động đất.”
Đáp án: đứt gãy (hoặc núi lửa). - Câu 3. Vì sao ngoại lực và nội lực thường được xem là hai lực đối nghịch nhau?
Đáp án: nội lực tạo địa hình gồ ghề, nâng cao; ngoại lực phá huỷ, san bằng và bồi đắp. Hai quá trình đồng thời tác động và liên tục định hình bề mặt Trái Đất.
Câu hỏi thường gặp
Nguồn năng lượng sinh ra nội lực chủ yếu là gì?
Là năng lượng từ bên trong Trái Đất, trong đó chủ yếu là nhiệt sinh ra do sự phân rã của các nguyên tố phóng xạ.
Nguồn năng lượng chủ yếu của ngoại lực là gì?
Là bức xạ Mặt Trời, kết hợp với trọng lực và tác động của nước, gió, sinh vật trên bề mặt Trái Đất.
Động đất và núi lửa do nội lực hay ngoại lực?
Do nội lực, vì chúng bắt nguồn từ sự dịch chuyển của các mảng kiến tạo và sự chuyển động của mác-ma trong lòng Trái Đất.
Nội lực có tác động gì đến địa hình?
Nội lực làm vỏ Trái Đất uốn nếp, đứt gãy, nâng lên hoặc hạ xuống, tạo ra núi, thung lũng kiến tạo, hố sâu đại dương.