Trả lời nhanh
Phát biểu đúng về nước ngầm là phát biểu nói nước ngầm tồn tại dưới mặt đất, trong các lớp đất đá thấm nước; được bổ sung chủ yếu từ nước mưa và nước mặt thấm xuống; chuyển động chậm và chịu ảnh hưởng của khí hậu, địa hình, đất đá. Những ý nói nước ngầm nằm trên mặt đất, chảy nhanh như sông hay không bao giờ cạn là phát biểu sai.
Câu hỏi này xuất hiện ở hai dạng: “phát biểu nào đúng” và “phát biểu nào không đúng” về nước ngầm. Vì không có sẵn các phương án cố định, bài này giúp em nắm chắc kiến thức để tự đánh giá bất kỳ phương án nào. Các câu nhận định ở bảng bên dưới là ví dụ do thầy cô tự đặt.
Nước ngầm là gì?
Nước ngầm (nước dưới đất) là nước chứa trong các lỗ hổng, khe nứt của đất đá dưới bề mặt Trái Đất. Lớp đất đá chứa nước gọi là tầng chứa nước. Nước ngầm là một bộ phận của thuỷ quyển, nằm trong vòng tuần hoàn nước.
Những đặc điểm đúng của nước ngầm
- Vị trí: nằm dưới mặt đất, trong tầng đất đá có khả năng thấm và chứa nước (cát, sỏi, đá nứt nẻ, đá vôi…).
- Nguồn cung cấp: chủ yếu là nước mưa; ngoài ra có nước sông, hồ, băng tuyết tan thấm xuống.
- Chuyển động: thấm và chảy rất chậm theo các lỗ hổng, từ nơi cao đến nơi thấp hoặc từ nơi áp lực lớn đến nơi áp lực nhỏ.
- Chất lượng: thường trong hơn nước mặt vì được lọc qua đất đá, ít vi sinh vật; nhưng có thể chứa nhiều khoáng chất hoặc tạp chất hòa tan (sắt, canxi, mangan…) tuỳ đá mà nước đi qua.
- Chế độ nước: biến động chậm, điều hòa hơn sông; mực nước phụ thuộc lượng mưa, địa hình, lớp phủ thực vật, tính thấm của đất đá.
- Vai trò: cung cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu; bổ sung nước cho sông, hồ nhất là mùa khô.
Bảng đúng – sai để luyện loại trừ
| Nhận định (ví dụ tự đặt) | Đúng/Sai | Vì sao |
|---|---|---|
| Nước ngầm tồn tại trong các tầng đất đá dưới mặt đất. | Đúng | Đây là định nghĩa cơ bản. |
| Nguồn bổ sung chủ yếu của nước ngầm là nước mưa thấm xuống. | Đúng | Mưa là nguồn nước lớn nhất cung cấp cho đất. |
| Nước ngầm chảy nhanh và có dòng chảy rõ rệt như sông. | Sai | Nước ngầm thấm qua lỗ hổng nên chảy rất chậm. |
| Mực nước ngầm không phụ thuộc vào lượng mưa. | Sai | Mưa nhiều thì nước thấm nhiều, mực nước dâng; mùa khô thì hạ. |
| Vùng có đá thấm tốt, nhiều rừng thì dễ tích trữ nước ngầm. | Đúng | Rừng giữ nước, đất đá thấm tạo điều kiện cho nước thấm sâu. |
| Nước ngầm là nguồn tài nguyên vô tận, không thể cạn kiệt. | Sai | Khai thác quá mức làm hạ mực nước, sụt lún, xâm nhập mặn. |
| Nước ngầm không bao giờ bị ô nhiễm. | Sai | Chất thải, hóa chất, nước thải có thể thấm xuống làm ô nhiễm. |
Mẹo làm nhanh
- Gặp từ tuyệt đối như “không bao giờ”, “luôn luôn”, “vô tận”, “hoàn toàn không phụ thuộc” → thường là phương án sai.
- Nhớ ba từ khoá: dưới mặt đất – thấm từ mưa – chảy chậm. Phương án trái với ba ý này là sai.
- Nếu đề hỏi “không đúng”, hãy tìm phương án nói nước ngầm giống nước mặt (chảy nhanh, thay đổi theo mùa dữ dội).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm nước ngầm với nước mặt (sông, hồ) hoặc với nước trong khí quyển.
- Cho rằng nước ngầm lúc nào cũng sạch, uống trực tiếp được. Thực tế vẫn có thể nhiễm phèn, mặn, kim loại nặng.
- Quên rằng nước ngầm cũng tham gia tuần hoàn nước: thấm xuống rồi chảy ra thành suối, bổ sung cho sông.
Bài luyện tập
Câu 1. Nguồn bổ sung chủ yếu cho nước ngầm là gì?
Đáp án: nước mưa (cùng nước sông, hồ thấm xuống).
Câu 2. Vì sao mùa khô sông vẫn có nước dù không mưa?
Đáp án: nước ngầm thấm ra bổ sung cho sông.
Câu 3. Nêu hai hậu quả của việc khai thác nước ngầm quá mức.
Đáp án: mực nước ngầm hạ thấp, gây sụt lún mặt đất; ở vùng ven biển có thể gây xâm nhập mặn.
Nếu đề của em có sẵn bốn phương án, hãy đối chiếu từng phương án với bảng trên rồi loại dần. Em cũng có thể gửi đề để được phân tích cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Nước ngầm được cung cấp chủ yếu từ đâu?
Chủ yếu từ nước mưa thấm xuống đất; ngoài ra còn từ nước sông, hồ và băng tuyết tan thấm vào tầng chứa nước.
Nước ngầm có chảy nhanh như nước sông không?
Không. Nước ngầm thấm qua các lỗ hổng và khe nứt của đất đá nên chuyển động rất chậm.
Nước ngầm có luôn sạch không?
Không luôn luôn. Nước ngầm thường trong hơn nước mặt do được lọc, nhưng vẫn có thể chứa phèn, mặn, kim loại hoặc bị ô nhiễm từ chất thải.
Vì sao phải khai thác nước ngầm hợp lý?
Vì nước ngầm bổ sung chậm; khai thác quá mức làm hạ mực nước, sụt lún đất và xâm nhập mặn ở vùng ven biển.