Trả lời nhanh
Cán cân xuất nhập khẩu = giá trị xuất khẩu − giá trị nhập khẩu (hàng hoá cộng dịch vụ). Với toàn thế giới, tổng xuất khẩu của các nước chính là tổng nhập khẩu của các nước, nên về lý thuyết cán cân bằng 0. Nếu bảng số liệu cho kết quả lệch nhỏ, đó là sai số thống kê, không phải thặng dư hay thâm hụt thật.
Đề bài “Dựa vào bảng số liệu, em hãy tính cán cân xuất nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ toàn thế giới” thường gặp trong phần thực hành, luyện tập của Địa lí 11 (chủ đề thương mại, kinh tế thế giới). Bảng số liệu của từng sách có thể khác nhau, nên bài viết này hướng dẫn phương pháp và dùng số liệu ví dụ tự đặt. Em chỉ cần thay số trong bảng của mình vào là làm được.
Công thức cần nhớ
- Cán cân thương mại hàng hoá = xuất khẩu hàng hoá − nhập khẩu hàng hoá.
- Cán cân thương mại dịch vụ = xuất khẩu dịch vụ − nhập khẩu dịch vụ.
- Cán cân hàng hoá và dịch vụ = (xuất khẩu hàng hoá + xuất khẩu dịch vụ) − (nhập khẩu hàng hoá + nhập khẩu dịch vụ).
| Kết quả | Gọi là | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Lớn hơn 0 | Xuất siêu (thặng dư) | Bán ra nhiều hơn mua vào |
| Nhỏ hơn 0 | Nhập siêu (thâm hụt) | Mua vào nhiều hơn bán ra |
| Bằng 0 | Cân bằng | Xuất và nhập ngang nhau |
Các bước làm bài từ bảng số liệu
- Đọc tiêu đề bảng, xác định đơn vị (tỉ USD hay triệu USD) và các năm.
- Tách các dòng: xuất khẩu hàng hoá, nhập khẩu hàng hoá, xuất khẩu dịch vụ, nhập khẩu dịch vụ.
- Tính cán cân từng nhóm cho từng năm (làm riêng từng năm, không trộn số).
- Cộng hàng hoá và dịch vụ nếu đề yêu cầu cán cân chung.
- Ghi kết quả kèm dấu (+/−) và đơn vị, rồi nhận xét ngắn.
Ví dụ minh hoạ (số liệu tự đặt)
Giả sử một bảng số liệu thế giới (đơn vị: tỉ USD) như sau:
| Chỉ tiêu | Xuất khẩu | Nhập khẩu |
|---|---|---|
| Hàng hoá | 18 500 | 18 700 |
| Dịch vụ | 5 900 | 5 800 |
Giải:
- Cán cân hàng hoá = 18 500 − 18 700 = −200 (tỉ USD).
- Cán cân dịch vụ = 5 900 − 5 800 = +100 (tỉ USD).
- Tổng xuất khẩu = 18 500 + 5 900 = 24 400; tổng nhập khẩu = 18 700 + 5 800 = 24 500.
- Cán cân chung = 24 400 − 24 500 = −100 (tỉ USD), bằng đúng −200 + 100.
- Tỉ lệ so với tổng xuất khẩu: 100 : 24 400 ≈ 0,41%.
Nhận xét: mức lệch chỉ khoảng 0,4% nên coi như cán cân thế giới xấp xỉ cân bằng.
Vì sao cán cân của toàn thế giới gần bằng 0?
Mỗi giao dịch có hai đầu: một nước bán thì có một nước mua. Cộng tất cả các nước lại, tổng hàng hoá và dịch vụ bán ra phải bằng tổng mua vào. Đây là điểm “ăn điểm” khi em nhận xét kết quả.
Số liệu thực tế vẫn lệch nhẹ vì:
- Cách tính giá khác nhau: nước xuất thường tính giá FOB (chưa gồm cước vận tải, bảo hiểm), nước nhập thường tính giá CIF (đã gồm các khoản này).
- Thời điểm ghi nhận: hàng xuất cuối năm này có thể nhập vào năm sau.
- Thiếu sót hoặc khác biệt trong thống kê giữa các quốc gia.
Lỗi sai thường gặp
- Lấy nhập trừ xuất nên đảo dấu. Mẹo: “xuất trừ nhập“, xuất đứng trước.
- Quên cộng dịch vụ khi đề hỏi “hàng hoá và dịch vụ”.
- Nhầm đơn vị tỉ USD với triệu USD khi so sánh các năm.
- Kết luận “thế giới nhập siêu” hay “xuất siêu”. Khái niệm này chỉ áp dụng cho từng quốc gia, vùng lãnh thổ, không áp dụng cho cả thế giới.
Bài luyện tập
Bài 1. Nước A xuất khẩu 340 tỉ USD, nhập khẩu 295 tỉ USD. Tính cán cân và cho biết nước A xuất siêu hay nhập siêu.
Đáp án: 340 − 295 = +45 tỉ USD, nước A xuất siêu.
Bài 2. Nước B xuất khẩu 210 tỉ USD, nhập khẩu 252 tỉ USD. Tính cán cân và cho biết giá trị nhập siêu bằng bao nhiêu % giá trị xuất khẩu.
Đáp án: 210 − 252 = −42 tỉ USD (nhập siêu). Tỉ lệ: 42 : 210 = 20%.
Bài 3. Một bảng thống kê thế giới ghi tổng xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ là 25 100 tỉ USD, tổng nhập khẩu là 25 000 tỉ USD. Em tính được cán cân +100 tỉ USD. Có thể kết luận thế giới “xuất siêu” không?
Đáp án: Không. Về nguyên tắc xuất toàn cầu bằng nhập toàn cầu, mức lệch 100 tỉ USD (khoảng 0,4%) là sai số thống kê do khác biệt cách tính giá và thời điểm ghi nhận.
Cách trình bày gọn khi làm bài kiểm tra
Viết công thức, thay số, ghi kết quả có đơn vị, rồi một câu nhận xét. Ví dụ: “Cán cân hàng hoá và dịch vụ toàn thế giới năm … là … tỉ USD, xấp xỉ bằng 0, phản ánh xuất khẩu của thế giới về cơ bản bằng nhập khẩu.”
Câu hỏi thường gặp
Cán cân xuất nhập khẩu tính như thế nào?
Lấy giá trị xuất khẩu trừ giá trị nhập khẩu. Kết quả dương là xuất siêu, âm là nhập siêu, bằng 0 là cân bằng.
Vì sao cán cân xuất nhập khẩu toàn thế giới xấp xỉ bằng 0?
Hàng hoá và dịch vụ một nước xuất đi chính là hàng nước khác nhập về, nên tổng xuất của thế giới bằng tổng nhập. Chênh lệch nhỏ trong số liệu là sai số thống kê.
Cán cân hàng hoá và dịch vụ khác cán cân hàng hoá thế nào?
Cán cân hàng hoá chỉ tính hàng hoá hữu hình. Cán cân hàng hoá và dịch vụ cộng thêm xuất khẩu dịch vụ và trừ nhập khẩu dịch vụ như du lịch, vận tải, tài chính.
Nên ghi đơn vị nào khi trả lời?
Ghi đúng đơn vị của bảng số liệu, thường là tỉ USD hoặc triệu USD, kèm dấu cộng hoặc trừ để thể hiện xuất siêu hay nhập siêu.